Aderszwakte: oorzaken, symptomen en behandelingsmogelijkheden
Aderszwakte is een aandoening van de beenaders die zich meestal voordoet in de onderbenen en enkels. Om te voorkomen dat de aandoening verergert of om de progressie ervan te vertragen en zwellingen en pijn te verminderen, hebben verschillende behandelingsmethoden hun nut bewezen. In ons artikel informeren we je over de oorzaken en symptomen en geven we je de belangrijkste tips om veneuze insufficiëntie te voorkomen of wat je kunt doen in een acuut geval.
01. Oorzaken van veneuze insufficiëntie
Aderszwakte wordt in de geneeskunde ook wel chronische veneuze insufficiëntie genoemd. Hierbij is de werking van het aderstelsel in de benen verminderd. De bloedvaten (aders), die als taak hebben het bloed vanuit de benen naar het hart te transporteren, zijn bij veneuze insufficiëntie namelijk verzwakt – met als gevolg dat de afvoer van het bloed slechts beperkt kan functioneren en het bloed terugstroomt in de richting van de voeten.
Een dergelijke veneuze insufficiëntie kan door verschillende factoren worden veroorzaakt en komt vaker voor op oudere leeftijd. Vrouwen hebben er vaak last van na een zwangerschap of door het gebruik van de anticonceptiepil. Maar ook een aangeboren zwakte van de aderkleppen of het bindweefsel kan veneuze insufficiëntie veroorzaken. Bovendien komt veneuze insufficiëntie vaak in de familie voor. Andere oorzaken zijn overgewicht, langdurig staan of zitten, gebrek aan beweging en bepaalde aandoeningen zoals trombose of hartfalen.
02. Symptomen en tekenen
De symptomen van veneuze insufficiëntie zijn divers. Patiënten klagen vaak over vermoeide, zware benen die pijn en jeuk veroorzaken of kunnen tintelen. Het vaakst komen echter zwellingen, spataderen en huidveranderingen voor, zoals bijvoorbeeld spatadertjes, die herkenbaar zijn aan netvormige vertakkingen op de huid. Vaak worden de klachten van veneuze insufficiëntie erger na lang staan of zitten en verbeteren ze in liggende houding.
Ook hitte in de zomer kan het probleem verergeren. Door warme temperaturen zetten de bloedvaten namelijk uit en vertraagt de bloedcirculatie, waardoor de aderen hun elasticiteit verliezen. Hierdoor stroomt vocht in het omliggende weefsel en wordt het minder goed via de aderen afgevoerd. Dit uit zich in gezwollen benen en/of enkels.
03. Diagnostische procedures
Heb je ’s avonds regelmatig last van zware benen en gezwollen enkels en wordt het probleem in de zomer erger? Heb je vaak krampen in je benen of voel je een onrustig gevoel? Dat kunnen al eerste aanwijzingen zijn voor aderszwakte. Als je dergelijke symptomen bij jezelf opmerkt, laat je dan voor de zekerheid door je huisarts adviseren of ga direct naar een aderspecialist. Bij de fleboloog ben je aan het juiste adres.
De diagnose van aderszwakte wordt doorgaans eerst gesteld aan de hand van een grondige anamnese, waarbij een arts je tijdens een gesprek zal vragen stellen over je symptomen en je medische geschiedenis. Daarna zal hij je benen onderzoeken op uiterlijk zichtbare veranderingen. Want naast gezwollen enkels uit een veneuze insufficiëntie zich ook door het ontstaan van spatadertjes, die naarmate de aandoening vordert al bruinachtige verkleuringen vertonen.
Ook spataderen of blauwe plekken kunnen vaker voorkomen en zijn meestal tekenen van een vaataandoening. Met behulp van een speciaal echografieapparaat kunnen vervolgens ook de toestand en werking van de aderkleppen worden gecontroleerd en de veneuze bloedstroom worden vastgesteld (Doppler-echografie).
04. Leefstijlveranderingen ter preventie
Om veneuze insufficiëntie te voorkomen of het verloop ervan te vertragen en zwellingen te verminderen, kunnen bepaalde veranderingen in je levensstijl nuttig zijn. Bijvoorbeeld:
- Regelmatige lichaamsbeweging is essentieel om veneuze insufficiëntie te voorkomen of het verloop ervan te vertragen. En daarvoor hoef je niet eens zware trainingen te doen. Regelmatige wandelingen, joggen, zwemmen of fietsen zijn namelijk al voldoende om de spierpomp te activeren. Daarnaast kun je ook meer beweging in je dagelijkse routine inbouwen door een paar van je huidige gewoontes aan te passen. Neem dus in plaats van de roltrap of de lift gewoon eens de trap, of stap een halte eerder uit de bus om te voet naar kantoor of naar huis te lopen.
- Als je een zittend beroep hebt, zorg er dan voor dat je regelmatig bewegingspauzes inlast door tussendoor op te staan of zittende oefeningen te doen die de aderenpomp activeren – bijvoorbeeld voetgymnastiek. Hiervoor trek je afwisselend je tenen naar je toe en strek je ze weer uit. Of je tilt je voeten op en laat je enkels acht tot tien keer ronddraaien. Daarna wissel je van richting.
- Daarnaast kan een evenwichtige, vezelrijke voeding aderaandoeningen positief beïnvloeden of voorkomen. Zorg ervoor dat je veel vers fruit en groenten, volkorenproducten, noten en zaden en vis eet en slechts kleine hoeveelheden vlees consumeert. Idealiter eet je elke dag een kleurrijke mix van vers fruit en groenten. Aangezien fruit echter veel fructose bevat, moet het aandeel groenten overheersen. Voor het versterken van de aderwanden en aderkleppen worden bovendien voedingsmiddelen met een hoog vitamine C-gehalte als ideaal beschouwd. Denk bijvoorbeeld aan citrusvruchten, broccoli, spinazie of paprika. Zorg er bovendien voor dat je voldoende mineralen en antioxidanten binnenkrijgt, zoals zink en vitamine E. Voor een goede doorbloeding heeft het lichaam ook voldoende vocht nodig, bij voorkeur veel stilstaand water. Alcohol en sigaretten kun je daarentegen beter vermijden.
- Vermijd bovendien overgewicht, want door overtollig gewicht neemt de druk op de beenaders toe, waardoor het risico op aderproblemen stijgt.
- Behoor jij ook tot de mensen die graag hun benen over elkaar slaan als je zit? Dan moet je deze houding in het belang van je aderen afleren. Het over elkaar slaan van de benen kan namelijk druk uitoefenen op de aderen in de knieholtes en zo de bloedcirculatie belemmeren.
- Door je benen regelmatig omhoog te leggen ( boven hoofdhoogte) kun je ook aderszwakte voorkomen en zwellingen verlichten, omdat het bloed zo gemakkelijker terug naar het hart stroomt en de zwellingen daardoor afnemen.
- Neem regelmatig afwisselende douches voor je benen. Dit stimuleert de doorbloeding, verlicht spataderen en zorgt ervoor dat zwellingen afnemen.
05. Conservatieve behandelmethoden
Het doel van elke therapie bij veneuze insufficiëntie is ervoor te zorgen dat de aderkleppen weer beter sluiten, waardoor de doorbloeding verbetert en het bloed zo vanuit de benen naar het hart wordt getransporteerd. De keuze van de behandeling hangt af van verschillende factoren, bijvoorbeeld de ernst van de veneuze insufficiëntie, de individuele symptomen en de persoonlijke voorkeuren van de patiënt.
De conservatieve behandeling van veneuze insufficiëntie omvat verschillende maatregelen, waaronder vooral het dragen van compressiekousen en compressieverbanden, evenals manuele lymfedrainage. Als de veneuze insufficiëntie al ver gevorderd is, kunnen minimaal invasieve of chirurgische ingrepen en medicamenteuze therapie worden overwogen. Hierover verderop meer.
Lymfedrainage kan bij de behandeling van veneuze insufficiëntie ondersteunend helpen om het lymfevocht en het bloed uit de benen af te voeren en zo de benen op milde wijze te ontlasten. Lymfedrainage is een speciale massagetechniek die erop gericht is overtollig vocht en stofwisselingsafvalstoffen uit het weefsel af te voeren en de lymfestroom te bevorderen. Door middel van zachte, cirkelvormige bewegingen langs de lymfebanen stimuleert een therapeut de beweging van het lymfevocht, waardoor de afvoer van vocht en afvalstoffen uit het weefsel wordt ondersteund. Idealiter wordt manuele lymfedrainage gecombineerd met compressietherapie om het effect van de lymfedrainage te versterken.
Belangrijk: Bij een acute trombose mag geen lymfedrainage worden uitgevoerd.
06. Compressiekousen en -verbanden
Compressiekousen vormen als een soort basisbehandeling een belangrijk onderdeel van de behandeling van veneuze insufficiëntie en worden in de medische winkel individueel voor jou aangepast. De kousen oefenen van buitenaf druk uit op het weefsel en het aangetaste aderen- en lymfesysteem. Hierdoor wordt het systeem ontlast, omdat de spierpomp van de aderen wordt versterkt. Zo ondersteunen de kousen de veneuze terugstroom naar het hart en wordt bovendien voorkomen dat er te veel bloed in de verkeerde richting stroomt en dat er vocht in het weefsel ophoopt.
Tip: Om je aderen gezond te houden, kun je tijdens lange reizen (bijvoorbeeld in het vliegtuig) het beste al compressiekousen dragen, zelfs als je nog geen last hebt van aderslijtage.
Als alternatief voor compressiekousen kun je ook een compressieverband dragen , dat eveneens zwellingen vermindert en de doorbloeding bevordert. Dit elastische wikkelverband wordt strak om het been aangebracht. Het heeft als voordeel dat het kan worden aangepast aan de mate van zwelling van het been. Een compressieverband wordt doorgaans slechts gedurende een kortere periode gebruikt om gezwollen benen in acute gevallen te ontlasten. Voor langdurig gebruik zijn compressiekousen echter de betere keuze, omdat patiënten deze gemakkelijker zelf kunnen aantrekken.
Als je je compressiebehandeling wilt ondersteunen, raden we je voor thuisgebruik de COMPRESSION BOOTS van BLACKROLL aan. Dit zijn compressielaarzen met afzonderlijke luchtkamers die om beurten worden opgeblazen en zo een 360°-compressiemassage mogelijk maken – vergelijkbaar met een handmatige lymfemassage. Hierdoor bevorderen ze de doorbloeding en kunnen ze niet alleen de afvoer van vocht en lymfe stimuleren, maar ook het herstel versnellen.
07. Chirurgische ingrepen: minimaal invasieve procedures bij veneuze insufficiëntie
Afhankelijk van het stadium waarin de veneuze insufficiëntie zich bevindt, worden ook chirurgische ingrepen toegepast om aangetaste aders te behandelen. Afhankelijk van de methode worden deze vaak niet onder algehele narcose, maar onder plaatselijke verdoving door een vaatchirurg uitgevoerd.
Als er spataderen zijn ontstaan, is dit in het begin weliswaar slechts een cosmetisch probleem. Onbehandeld kunnen spataderen echter leiden tot trombose (bloedstolsels in een bloedvat of in het hart) en in het ergste geval tot longembolieën – en mogen daarom niet lichtvaardig worden opgevat.
Venen-stripping of mini-flebectomie waren lange tijd de meest voorkomende methoden om spataderen te verwijderen en worden ook vandaag de dag nog als veilig en spaarzaam beschouwd. Venen-stripping wordt in de volksmond ook wel ‘spataderen trekken’ genoemd, omdat via kleine huidincisies de aangetaste aderen eerst worden afgeklemd en vervolgens worden uitgetrokken (gestrippt). Inmiddels hebben echter ook andere behandelmethoden hun waarde bewezen, die even efficiënt zijn, maar minder ingrijpend (minimaal invasief). Hiertoe behoren endoveneuze lasertherapie, radiofrequentie-ablatie of sclerotherapie/schuimsclerose. Bij alle procedures worden aangetaste adersegmenten door middel van injecties of warmtebehandelingen afgesloten of aan elkaar gehecht.
Belangrijk: een aderoperatie kan de aderszwakte niet genezen. Patiënten moeten ook na een operatie compressiekousen blijven dragen om de positieve effecten van de ingreep te ondersteunen.
08. Medicamenteuze behandelingsopties
Tot de geneesmiddelen die aderbeschadiging en trombose effectief behandelen, behoren vooral bloedverdunners, die verkrijgbaar zijn als injectie (heparine) of in tabletvorm (Sintrom, Marcoumar of de nieuwe generatie antistollingsmiddelen). Ze verdunnen het bloed en verbeteren de vloeibaarheid ervan. Het gebruik is normaal gesproken van tijdelijke aard. De behandelende arts moet altijd beslissen of het gebruik noodzakelijk is.
In apotheken en drogisterijen zijn bovendien talrijke vrij verkrijgbare middelen tegen aderaandoeningen verkrijgbaar, die in de vorm van zalven en tabletten verlichting moeten bieden. Ze bevatten meestal plantaardige extracten, bijvoorbeeld van de paardenkastanje, muizendoorn of wijnbladeren. En hoewel voor sommige stoffen wetenschappelijk is aangetoond dat ze de neiging tot zwelling in de benen kunnen remmen, zijn ze bij chronische veneuze aandoeningen en spataderen niet effectief. Patiënten zouden adermiddelen dus hooguit als aanvulling op conservatieve behandelingen moeten innemen of aanbrengen en de behandeling in overleg met hun arts moeten uitvoeren.
Belangrijk: als de aderkleppen en aderwanden al beschadigd zijn , kunnen deze ook met zalven of tabletten niet meer worden ‘hersteld’, maar ze kunnen de conservatieve therapie wel effectief aanvullen.
09. Nazorg en langetermijnbeheer
De juiste nazorg is bij de behandeling van aderszwakte van cruciaal belang om op lange termijn positieve resultaten te behalen. Hiertoe behoort het dragen van steunkousen na chirurgische ingrepen, het bijwonen van regelmatige controlebezoeken bij de arts om de aderszwakte in de gaten te houden, en het aanhouden van een levensstijl die de gezondheid van de aderen bevordert.
Dit omvat niet alleen een dagelijks leven met veel beweging, maar ook een evenwichtige, vezelrijke voeding en het vermijden van alcohol en roken. Ook overgewicht moet je absoluut vermijden. Indien nodig kan de behandeling tijdens de nazorg voor een kortere periode ook met medicijnen worden voortgezet.
