Aderziekten: oorzaken, symptomen en behandelingsmogelijkheden
Zware benen en zwellingen zijn vaak de eerste tekenen van een aderaandoening. Naast conservatieve behandelingen en chirurgische ingrepen kun je zelf ook veel doen om aderaandoeningen te voorkomen of de klachten te verlichten. In ons artikel leggen we uit hoe aderaandoeningen ontstaan, welke soorten er zijn en hoe je ze kunt herkennen – en geven we je tips voor zelfhulp.
01. Overzicht van vaataandoeningen
Aderziekten is een overkoepelende term voor alle aandoeningen die de werking van de aderen beperken. Tot de meest voorkomende aderziekten behoren spataderen (varices), trombosen en aderbeschadigingen.
Om het belang van het aderstelsel te begrijpen, is het de moeite waard om eens te kijken naar de functie van onze aderen in het lichaam. Dagelijks voeren ze ongeveer 7000 liter bloed terug naar het hart. Vooral de aderen in de benen verrichten daarbij zwaar werk – het bloed uit de onderste ledematen moet immers tegen de zwaartekracht in naar het hart worden teruggevoerd. De spieren in de voeten en benen fungeren als natuurlijke aderenpomp voor de bloedstroom in de benen. Bij elke samentrekking persen de spieren het bloed tegen de zwaartekracht in van beneden naar het hart. Talrijke aderkleppen zorgen ervoor dat het bloed bij het ontspannen van de spier niet weer naar beneden terugstroomt.
Je kunt je dit voorstellen als een klep: zodra het bloed richting het hart stroomt, gaan de aderkleppen open; wanneer de spieren zich daarentegen ontspannen, sluiten ze zich om terugstroming van het bloed te voorkomen. Het wordt problematisch wanneer de aderen door een aderaandoening te veel uitzetten en de kleppen daardoor niet meer goed sluiten. Dan hoopt het bloed zich op in de aderen, waardoor deze nog sterker uitzetten.
02. Oorzaken van vaataandoeningen
Volgens de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) behoren aandoeningen aan de aderen wereldwijd tot de meest voorkomende aandoeningen – en in tegenstelling tot wat vaak wordt aangenomen, komen deze niet per se alleen op oudere leeftijd voor. Hoewel het risico met de leeftijd toeneemt, heeft volgens de Bonner-aderonderzoek één op de zes mannen en één op de vijf vrouwen tussen 18 en 79 jaar in Duitsland last van symptomen van zwakke beenaders (chronische veneuze insufficiëntie).
Aderziekten behoren daarmee tot de grote volksziekten in onze bevolking. Een zwakke aderstroom en aderziekten kunnen dus ieder van ons treffen. Sommige mensen hebben echter ook een familiale aanleg of dragen door hun levensstijl bij aan het ontstaan van een aderziekte.
Vooral ons dagelijks gedrag heeft een enorme invloed op de gezondheid van de aderen. Met name gebrek aan beweging, langdurig staan of zitten, overgewicht, een onevenwichtige voeding en alcohol- en nicotinegebruik kunnen namelijk leiden tot een verhoogde belasting van de aderen. Dit zijn enkele van de grootste risicofactoren voor het ontstaan van een aderaandoening.
Ook lopen vrouwen in principe een hoger risico op aderaandoeningen. De reden hiervoor is dat hun bindweefsel zwakker is dan dat van mannen, wat het ontstaan van een aderaandoening bevordert. Maar ook hormonale veranderingen, zoals tijdens de zwangerschap of de menopauze, kunnen het aderstelsel sterk aantasten. Ook een familiale voorgeschiedenis kan het risico op vaataandoeningen verhogen. Als er in je familie veel vaataandoeningen voorkomen, kan het dus zijn dat ook jij er vatbaarder voor bent.
03. Symptomen en vroegtijdige herkenning
Heb je 's avonds na een lange dag vaak last van zware benen en/of gezwollen benen en enkels? Tintelen je benen en/of heb je last van jeuk in je benen? Zijn er fijne adertjes zichtbaar die blauwachtig door je huid heen schijnen (spatadertjes)? Dan kunnen dit al de eerste tekenen zijn van het ontstaan van een aderaandoening, die je serieus moet nemen. Vroegtijdige herkenning is namelijk van cruciaal belang bij aderszwakte – hoe eerder je actie onderneemt, hoe beter je de voortgang van een aderaandoening kunt stoppen of in ieder geval vertragen.
Als je de symptomen daarentegen negeert, kan dit mogelijk negatieve gevolgen hebben voor het gehele aderstelsel in je benen. Want ogenschijnlijk onschuldige spatadertjes kunnen symptomen zijn van een diepe aderszwakte, spataderen bevorderen aderbeschadigingen en er bestaat ook de kans op het ontstaan van een veneuze trombose – dit bloedstolsel kan op zijn beurt in het ergste geval een levensbedreigende longembolie veroorzaken.
Als je dus vermoedt dat de bovengenoemde symptomen op een aderprobleem kunnen wijzen, laat je dan voor de zekerheid eens onderzoeken door een huisarts of meteen door een specialist, de fleboloog. Hij is het best geschikt om een aderaandoening te diagnosticeren en te beoordelen in hoeverre je klachten behandeld moeten worden.
04. Soorten aderaandoeningen
Aderziekten zijn divers en kunnen niet tot één ziektebeeld worden teruggebracht. We stellen je 5 verschillende soorten aderziekten voor:
- Spataderen: Spataderen zijn verwijdde en misvormde aderen die meestal in de benen voorkomen. Ze ontstaan wanneer de aderkleppen niet goed functioneren, wat leidt tot een terugstroom van bloed. Spataderen kunnen pijn, zwellingen en een zwaar gevoel in de benen veroorzaken.
- Trombose: Een trombose treedt op wanneer zich een bloedstolsel in een ader vormt, vaak in de diepe aderen van de benen. Dit kan leiden tot zwellingen, pijn en ontstekingen. Een potentieel ernstige complicatie is een longembolie, wanneer het bloedstolsel losraakt en de fijne bloedvaten in de longen verstopt.
- Chronische veneuze insufficiëntie (CVI): CVI, in de volksmond ook wel ‘zwakke beenaders’ genoemd, treedt op wanneer de aderkleppen niet meer goed functioneren, wat leidt tot een terugstroom van bloed en een verhoogde druk in de aderen. Symptomen kunnen zwellingen, huidveranderingen en open zweren (ulcera) zijn (zie hieronder).
- Veneuze ulcera: Dit is een open wond (ulcus cruris) die vaak ter hoogte van de enkels voorkomt en een veelvoorkomende complicatie van CVI is. Deze wond kan pijnlijk zijn en geneest slechts langzaam.
- Flebitis: De term flebitis verwijst naar een ontsteking van oppervlakkige aderen, die vaak gepaard gaat met een bloedstolsel. Pijn, roodheid en zwellingen zijn de bijbehorende symptomen.
05. Diagnostische procedures
De diagnose van veneuze insufficiëntie wordt doorgaans in eerste instantie gesteld aan de hand van een grondige anamnese, waarbij een arts zijn patiënt tijdens een gesprek ondervraagt over zijn symptomen en zijn medische voorgeschiedenis en vervolgens een lichamelijk onderzoek uitvoert. De nadruk ligt daarbij op uiterlijk zichtbare veranderingen op de huid en het palperen van de benen en enkels. Hierdoor kan een arts zwellingen, spatadertjes, spataderen, schilferige huidplekken, vlekken en verkleuringen van de huid herkennen, die kunnen wijzen op aandoeningen van de aderen.
Om de toestand en functie van de aderkleppen te controleren en de veneuze bloedstroom vast te stellen, wordt ook gebruikgemaakt van echografisch onderzoek. Hiertoe behoren methoden zoals dwarsdoorsnede-echografie, Doppler-echografie en duplex-echografie. Deze geven een goed beeld van het aderstelsel en kunnen de richting en snelheid van de bloedstroom meten.
Mogelijke veneuze trombosen kunnen bovendien worden gediagnosticeerd door middel van een bloedonderzoek , waarmee afzonderlijke bloedstollingsfactoren kunnen worden gecontroleerd. Bij verdenking van een trombose kunnen de dieperliggende aderen ook met behulp van een computertomografie (CT) in beeld worden gebracht.
06. Conservatieve behandelmethoden
Het doel van elke behandeling bij veneuze insufficiëntie is ervoor te zorgen dat de aderkleppen weer beter sluiten, waardoor de doorbloeding verbetert en het bloed zo vanuit de benen terug naar het hart wordt getransporteerd. De keuze van de behandeling hangt af van verschillende factoren, bijvoorbeeld de ernst van de veneuze insufficiëntie en de individuele symptomen.
Als er sprake is van veneuze insufficiëntie – dat wil zeggen dat het functioneren van het aderstelsel in de benen verminderd is – kun je vooral door het dragen van compressiekousen en compressieverbanden verlichting van je klachten bereiken. Dit is in feite de basisbehandeling, die altijd aangevuld moet worden met manuele lymfedrainage.
Een lymfedrainage kan bij de behandeling van veneuze insufficiëntie ondersteunend helpen om naast het lymfevocht ook het bloed uit de benen af te voeren en zo de benen op milde wijze te ontlasten. Lymfedrainage is een speciale massagetechniek die erop gericht is overtollig vocht uit het weefsel af te voeren en de lymfestroom te bevorderen.
Door middel van zachte, cirkelvormige bewegingen langs de lymfebanen stimuleert een therapeut de beweging van het lymfevocht, waardoor de afvoer van vocht en afvalstoffen uit het weefsel wordt ondersteund. Idealiter wordt manuele lymfedrainage gecombineerd met compressietherapie om het effect van de lymfedrainage te versterken.
Belangrijk: bij een acute trombose mag geen lymfedrainage worden uitgevoerd. Laat je uitgebreid adviseren door een fysiotherapeut over welke behandeling in jouw individuele geval zinvol is.
Als je je compressiebehandeling zelf wilt ondersteunen, raden we je voor thuisgebruik de COMPRESSION BOOTS van BLACKROLL aan. Dit zijn compressielaarzen met afzonderlijke luchtkamers die om beurten worden opgeblazen en zo een 360°-compressiemassage mogelijk maken – vergelijkbaar met een manuele lymfemassage. Hierdoor bevorderen ze de doorbloeding en kunnen ze niet alleen de afvoer van vocht en lymfe stimuleren, maar ook het herstel versnellen.
07. Minimaal-invasieve behandelingsopties en chirurgische ingrepen
Als de veneuze insufficiëntie vergevorderd is, kunnen er zich al spatadertjes of spataderen hebben gevormd, die chirurgisch moeten worden verwijderd. Onbehandeld kunnen spataderen namelijk leiden tot trombose (bloedstolsels in een bloedvat of in het hart) en in het ergste geval tot longembolieën – en mogen daarom niet lichtvaardig worden opgevat. Afhankelijk van de methode worden deze ingrepen vaak niet onder algehele narcose, maar alleen onder plaatselijke verdoving door een vaatchirurg uitgevoerd. Talrijke zachte methoden maken het mogelijk om spataderen te verwijderen zonder grote sneden achter te laten of pijn te veroorzaken.
De bekendste beschikbare methoden om spataderen te verwijderen zijn vene-stripping, sclerotherapie (aderverharding) en endoveneuze lasertherapie. Bij vene-stripping gaat het om de klassieke spataderoperatie, waarbij de aangetaste ader via een incisie in de knieholte of lies uit de huid wordt getrokken. Bij de beide andere methoden worden aangetaste adergedeelten door injecties van binnenuit aan elkaar gehecht en binnen enkele weken door het lichaam afgebroken, of worden ze door middel van warmtebehandelingen afgesloten.
Belangrijk: een aderoperatie kan de aderszwakte niet genezen, maar alleen de voortgang ervan vertragen. Patiënten moeten ook na een operatie blijvend steunkousen dragen om de positieve effecten van de ingreep te ondersteunen.
08. Preventie en veranderingen in levensstijl
- Activiteit: Om aderaandoeningen te voorkomen – en ook als je al symptomen hebt – is ‘beweging’ HET sleutelwoord voor preventie en het verlichten van de klachten. Door te bewegen houd je de bloedstroom in het lichaam op gang en bevorder je de afvoer van vocht uit de benen. Bovendien worden door de beweging de beenspieren belast en wordt de spierpomp in gang gezet. Alleen hierdoor kunnen onze aderen het bloed omhoog naar het hart transporteren. Als je in het dagelijks leven vooral zittende en staande werkzaamheden verricht, zijn regelmatige bewegingspauzes en een sportprogramma in je vrije tijd nog belangrijker om je aderstelsel te ondersteunen. Door sporten zoals joggen, fietsen, zwemmen of zelfs wandelen kun je van de voordelen profiteren.
- Evenwichtige voeding: Je kunt de gezondheid van je aderen positief beïnvloeden via je voeding. Kies daarvoor voor veel verse groenten en fruit, volkorenproducten, noten en zaden, en vis. Vlees kun je over het algemeen beter niet te vaak eten. Idealiter eet je elke dag een kleurrijke mix van verse groenten en fruit. Aangezien fruit echter veel fructose bevat, moet het aandeel groenten overheersen. Om je aderwanden en aderkleppen te versterken, moet je bovendien voedingsmiddelen met een hoog vitamine C-gehalte eten. Denk bijvoorbeeld aan citrusvruchten, broccoli, spinazie of paprika. Zorg er ook voor dat je voldoende mineralen en antioxidanten binnenkrijgt, zoals zink en vitamine E. Voor een goede doorbloeding heeft het lichaam bovendien voldoende vocht nodig. Zorg daarom voor voldoende dagelijkse vochtinname, bij voorkeur plat water. Alcohol en sigaretten kun je daarentegen beter vermijden.
- Overgewicht vermijden: met elke kilo neemt de druk op de beenaders toe – waardoor ook het risico op aderproblemen stijgt.
- Kruis je benen niet: de meeste mensen doen het, maar voor de gezondheid van onze aderen is het kruisen van de benen tijdens het zitten allesbehalve bevorderlijk. Hierdoor worden de aderen in de knieholtes namelijk samengedrukt en wordt de bloedcirculatie belemmerd.
09. Maatregelen ter ondersteuning van de gezondheid van de aderen
- Het regelmatig omhoog leggen van de benen ( boven hoofdhoogte) kan eveneens veneuze insufficiëntie voorkomen en verlichting bieden bij zwellingen, omdat het bloed zo gemakkelijker terugstroomt naar het hart en de zwellingen daardoor afnemen.
- Draag tijdens langere reizen altijd steunkousen en neem regelmatig pauzes om op te staan en te bewegen.
- Neem regelmatig afwisselende douches voor je benen. Dit stimuleert de bloedsomloop, verlicht spataderen en zorgt ervoor dat zwellingen afnemen.
- Neem dagelijks kleine oefeningen op in je dagelijkse routine. De zogenaamde adergymnastiek bevordert de afvoer van het veneuze bloed en daarmee van het weefselvocht. We stellen je vijf oefeningen voor:
1. Wip terwijl je staat afwisselend van je tenen naar je hielen en weer terug.
2. Zwaai je benen afwisselend in een achtvorm.
3. Loop op de plaats alsof je marcheert en zwaai daarbij met je armen mee. Probeer je knieën daarbij zo hoog mogelijk op te tillen.
4. Als je aan je bureau zit, kun je je enkels afwisselend buigen en strekken tot in de tenen, of je enkels ronddraaien.
5. Maak een uitvalstap en steun met lang uitgestrekte armen tegen een muur of deur. Het voorste been is licht gebogen, het achterste gestrekt. Houd deze houding een paar seconden vast en wissel dan van kant.
10. Samenvatting
Als je symptomen opmerkt die op een vaataandoening kunnen wijzen, laat je dan grondig door een arts adviseren. Met conservatieve behandelingsmogelijkheden kun je de voortgang van vaataandoeningen vertragen en klachten verlichten. Afhankelijk van het stadium en de ernst kunnen ook chirurgische ingrepen worden toegepast, bijvoorbeeld wanneer de vaataandoening tot spataderen heeft geleid.
Zorg er als patiënt vooral voor dat je voldoende beweegt, zodat de aderenpomp steeds weer wordt geactiveerd en de bloedsomloop wordt ondersteund. Zo voorkom je ook overgewicht, dat extra druk op de aderen kan uitoefenen. Ook een gezond, vezelrijk dieet met veel groenten en fruit kan je aderen versterken. Vermijd bovendien zoveel mogelijk alcohol- en sigarettengebruik. Een aderaandoening is weliswaar niet te genezen, maar de behandelmethoden die tegenwoordig beschikbaar zijn, kunnen patiënten helpen een zo klachten- en pijnvrij mogelijk leven te leiden.
