Avondroutines voor kinderen – voor ontspannen gezinsavonden

Eine feste Abendroutine hilft Kindern, leichter zur Ruhe zu kommen und gibt ihnen Sicherheit und Orientierung. Klare Abläufe, feste Zeiten und entspannte Rituale können das Zubettgehen erleichtern und gleichzeitig für weniger Stress im Familienalltag sorgen.

De avond is aangebroken – tijd voor gezellig samenzijn, ontspanning en een rustige overgang naar de nacht. Maar vaak verlopen de avonduren wat hectischer dan gewenst: tussen het avondeten, tandenpoetsen en het zoeken naar de favoriete pyjama kan het al snel druk worden. Toch kunnen gestructureerde avondroutines voor kinderen wonderen verrichten en deze tijd tot een van de mooiste momenten van de dag maken. Hier lees je hoe je een ontspannen structuur kunt creëren die niet alleen de avond harmonischer maakt, maar ook de zelfstandigheid van je kinderen bevordert en jullie allemaal meer ruimte geeft voor de waardevolle momenten samen.

Routines zijn belangrijk voor het dagelijkse gezinsleven. Vooral als je meerdere kinderen hebt, weet je dat het niet altijd gemakkelijk is om alles te combineren. Vaste afloopjes zijn daarbij erg nuttig. Als iedereen weet wat hij of zij moet doen, bespaart dat een hoop onnodige stress. Daarom helpen avondroutines zowel je kinderen als jou: ze zorgen voor structuur en voorspelbaarheid. Dat brengt rust in het zenuwstelsel van zowel kinderen als volwassenen.

In tegenstelling tot slaaprituelen, die de overgang van een spannende dag naar een rustgevende nacht voor je kind vergemakkelijken, organiseren avondroutines voor kinderen de praktische stappen die voor het slapengaan moeten worden uitgevoerd. Zo leert je kind zich optimaal voor te bereiden op de nacht en uiteindelijk beter te slapen. Naarmate het, in overeenstemming met zijn of haar eigen ontwikkeling, steeds meer taken en verantwoordelijkheden op zich neemt, stimuleer je met dergelijke gewoontes bovendien automatisch de zelfstandigheid van je kind.

Om ervoor te zorgen dat alles soepel verloopt voordat je kinderen naar bed gaan, moet je met een paar dingen rekening houden. Het is bijvoorbeeld belangrijk dat de routine altijd op de leeftijd is afgestemd: de avondroutine voor een peuter ziet er anders uit dan die voor een schoolkind of een tiener. De volgende tips zijn echter voor elke leeftijd nuttig:

• Vaste tijden: elke goed werkende avondroutine voor kinderen is gebaseerd op een duidelijk vastgelegd bedtijdstip. Dit moet je afstemmen op de leeftijd van je kind en strikt handhaven. De afzonderlijke stappen van de avondroutine vinden dan ook altijd op hetzelfde tijdstip plaats.
• Vaste volgorde: Om ervoor te zorgen dat je kind echt aan de routine kan wennen, moet je de verschillende stappen altijd in dezelfde volgorde afwerken. Alleen zo kan het menselijk brein processen automatiseren.
• Realistische tijdsplanning: Let er bij het plannen van een nieuwe routine op dat je voor alle onderdelen voldoende tijd inruimt. Ook al duren afzonderlijke stappen zoals tandenpoetsen of het opmaken van het bed maar een paar minuten, kan de volledige avondroutine van je kind toch enige tijd in beslag nemen.
• Eerlijkheid en betrokkenheid: Vooral als je meerdere kinderen hebt, is het belangrijk dat iedereen bij de avondactiviteiten wordt betrokken en zich eerlijk behandeld voelt. Kinderen moeten begrijpen dat hun oudere broers en zussen weliswaar langer op mogen blijven, maar daar ook meer taken voor hebben.
• Flexibiliteit: Ondanks alle regelmaat moet je toch flexibel blijven. Een ziek kind, een verjaardag, een schoolvoorstelling – er zijn tal van gelegenheden waarbij de gebruikelijke dagindeling in de war raakt. Ga daar rustig mee om en pas je routines aan.

Om deze basisprincipes succesvol toe te passen, is het de moeite waard om de avondroutine van je kinderen in verschillende onderdelen op te splitsen. Zo behoud je niet alleen het overzicht, maar kun je elk onderdeel ook gericht aanpassen aan de behoeften van je gezin – van gezellige momenten in de keuken tot de laatste voorbereidingen in de kinderkamer en de tijd in de badkamer.

Na school, vrije tijd en huiswerk begint met het avondeten al de rustigere tijd van de dag. Samen beginnen jullie langzaam aan de avond en bereidt het zenuwstelsel zich voor om over te schakelen naar de rustmodus. Een goede timing en het juiste eetpatroon zijn hierbij cruciaal. Om ervoor te zorgen dat je kind goed kan slapen, moet er ongeveer één tot twee uur zitten tussen de laatste maaltijd en het naar bed gaan. Zo heeft het lichaam voldoende tijd om met de spijsvertering te beginnen en weer tot rust te komen. Bij zuigelingen en peuters is ongeveer 1 uur voldoende.

Kies voor het avondeten bij voorkeur voor lichte maaltijden, zoals belegde broodjes, soep of groenten met rijst of pasta als zetmeelrijke bijgerecht. Vette, zware gerechten ’s avonds belasten het lichaam onnodig en kunnen het inslapen bemoeilijken. Zorg er bovendien voor dat je kind ’s avonds vooral water of ongezoete thee drinkt. Dranken met cafeïne of suiker zijn ’s avonds absoluut taboe – op elke leeftijd. Deze stoffen maken kinderen namelijk opgewonden en houden ze zo wakker, zelfs als ze eigenlijk moe zijn.

Mogelijke routines voor het avondeten zijn:

• De tafel dekken of afruimen: afhankelijk van de leeftijd kan je kind kleine taken op zich nemen bij de voorbereiding en afruiming van het avondeten.
• Helpen bij het koken of bereiden: Vooral iets oudere kinderen kunnen ook meehelpen aan het fornuis of aan het aanrecht.
• Het menu voor de volgende dag bespreken: Bedenk samen wat er de volgende dag in de lunchbox of op het bord komt.
• Samen aan het eten beginnen en eindigen: Ga samen aan tafel zitten, eet in alle rust en sta ook weer samen op.

Door deze vaste routines leert je kind niet alleen geduld en verantwoordelijkheid, maar neemt het ook actief deel aan het proces van het gezamenlijke avondeten. Hierdoor wordt het zelfstandiger en kan het eigen beslissingen nemen. Als bovendien iedereen weet wie welke taak uitvoert, gaat het snel en zonder stress.

Met het einde van het avondeten sluit je tegelijkertijd ook het actieve deel van de dag af. Om een bewust einde voor je kind te creëren, helpt het om orde te scheppen en tegelijkertijd de nacht en de volgende dag voor te bereiden. De volgende activiteiten horen bij dit onderdeel van de avondroutine van kinderen:

• Speelgoed opruimen: in een opgeruimde kamer slaapt je kind beter. Bovendien komt je kind zo niet in de verleiding om nog verder te willen spelen nadat het klaar is om naar bed te gaan.
• Kleding voor de volgende dag klaarzetten: Als jullie ’s avonds al de spullen voor de volgende dag klaarleggen, wordt dat niet alleen een geruststellende gewoonte – het zorgt vooral ook voor minder stress in jullie ochtendroutine.
• Schoolspullen inpakken: Ook het ’s avonds al klaarzetten van de schoolspullen bespaart ’s ochtends tijd en ergernis. Bekijk samen het lesrooster en stop de boeken, schriften en extra’s, zoals sportspullen, in de schooltas.
• Het bed opmaken: De juiste omgeving is belangrijk zodat je kind goed slaapt. Naast een deken hoort daar vanaf een bepaalde leeftijd ook een ergonomisch kussen bij, zoals het RECOVER PILLOW KIDS. Nadat het bed is opgemaakt, maakt je kind het zich gezellig in het vers opgeschudde bed.

Lichaamsverzorging en hygiëne: schoon naar bed

Een van de belangrijkste onderdelen van jullie avondroutine met (kleine) kinderen is het klaarmaken voor het slapengaan zelf. Afhankelijk van hoe graag je kind in bad gaat, kan het ’s avonds in bad of onder de douche stappen, of op sommige dagen gewoon even een snelle was doen. Daarnaast moet je kind zijn pyjama aantrekken en zijn tanden poetsen. Hoeveel je daarbij helpt, hangt af van hoe oud je kind is en hoe goed het deze dingen al zelf kan. Deze routines zijn een goede gelegenheid om de zelfstandigheid van je kind stap voor stap en op een speelse manier te stimuleren.

Meer tips voor ontspanning en de overgang van dag naar nacht

Als je kind genoeg heeft gegeten, zich heeft omgekleed en schoon is, is het tijd om naar bed te gaan. Leeftijdsgeschikte slaaprituelen en vooral tijd samen en aandacht van en met jou als ouder bereiden je kind optimaal voor op de nacht. Deze maatregelen helpen bij het in slaap vallen:

• Beëindig schermtijd op tijd: mobiele telefoons, tablets en tv’s stralen blauw licht uit. Dit remt de afgifte van melatonine en verstoort zo het dag-nachtritme. Bovendien worden kinderen door mediagebruik blootgesteld aan veel prikkels, die het 's avonds moeilijk maken om tot rust te komen. Daarom mag je kind uiterlijk een uur voor het slapengaan niet meer naar schermen kijken. Om ervoor te zorgen dat je kind aan deze schermvrije avondroutine went, moet je je hier consequent aan houden. Dat geldt ook voor je eigen mediagebruik in deze periode. Jullie zijn de rolmodellen.
• Zorg voor een goede slaapomgeving: naast een geschikt kussen heeft je kind ook een dekbed van de juiste maat nodig. Voor een goede nachtrust speelt ook de temperatuur in de kinderkamer een rol: ongeveer 18 °C is ideaal.
  Gedimd licht en voldoende rust zijn net zo belangrijk.
• Op tijd naar bed gaan: net als wij hebben kinderen voldoende slaap nodig. De bedtijd moet worden afgestemd op wanneer je kind moe wordt en wanneer het moet opstaan. Afhankelijk van de leeftijd is voor schoolgaande kinderen tussen de 8 en 11 uur ideaal.

Ondanks alle inspanningen van de ouders verloopt het niet altijd zoals gewenst. Je kind treuzelt, houdt zich niet aan afspraken, broers en zussen maken ruzie, enzovoort. Dat gebeurt nu eenmaal en is volkomen normaal – probeer je er niet door te laten stressen. Als je rustig blijft en leert hoe je terugkerende problemen kunt aanpakken, staat niets een ontspannen avond nog in de weg.

Elk kind leert anders. Dat geldt net zo goed voor gewoontes als voor school. Om je kind te ondersteunen bij zijn of haar avondroutine, kun je verschillende hulpmiddelen uitproberen. Wat precies voor jou en je kind werkt, ontdek je samen. Sommige kinderen reageren ook op geen van de mogelijkheden of leren gewoontes sowieso helemaal vanzelf. Probeer deze hulpmiddelen het beste op een speelse manier uit:

• Routinekaarten: Visuele hulpmiddelen zijn al heel geschikt voor kleine kinderen. Maak kaartjes met magneten of klittenband voor elke taak – zo kan je kind na elke stap een kaartje verplaatsen en ziet het meteen wat het al heeft gedaan. Ook een soort afvinkrooster of een grote poster zijn goede mogelijkheden.
• Muziek: Kies samen een passend liedje uit voor de verschillende onderdelen van de avondroutine van je kind. De muziek dient als geheugensteuntje en kan ook onaangename taken goed overbruggen.
• Beloningssystemen: Bepaalde dingen, zoals ’s avonds tanden poetsen, staan niet ter discussie. Je kunt echter ook optionele taken in de routine opnemen waarvoor je kind punten of sterretjes krijgt. Als het er tien heeft verzameld, krijgt het een kleine verrassing. Afhankelijk van de leeftijd en interesses zijn een paar stickers, een ijsje of iets dergelijks geschikt.
• Tijdmeters: Niet alle kinderen vinden het gemakkelijk om een betrouwbaar tijdsbesef te ontwikkelen. Zandlopers, geluidstimers of samen tellen kunnen je kind helpen om de duur van een taak in te schatten.
• Uitdagingen: Juist voor kinderen die hun avondrituelen liever niet doen, kunnen kleine uitdagingen nuttig zijn. Wie kent meer stappen zonder te kijken, wie heeft zijn boeken voor de volgende dag sneller bij elkaar gezocht? Zorg ervoor dat het eerlijk blijft en dat je kinderen door de wedstrijd niet te opgewonden raken.

Ook met je eigen gedrag kun je je kind geweldig ondersteunen. Het allerbelangrijkste daarbij zijn geduld en welwillendheid. Probeer begrip op te brengen voor je kind, ook al ben je geïrriteerd en lopen de dingen niet zoals gewenst. Ook consequenties zijn nodig voor kinderen om grenzen te leren kennen en uiteindelijk echte gewoontes te ontwikkelen. Dat helpt jullie allemaal op de lange termijn.

En tot slot: blijf relaxed. Als je kinderen eens wat later of zonder te douchen naar bed gaan, is dat nog lang geen ramp. Pas jullie gewoontes aan als jullie ziek zijn, meer stress hebben dan normaal of als er een andere reden is. Een avondroutine voor kinderen staat immers niet in steen gebeiteld.

Bronnen en onderzoeken


Hale, L., & Guan, S. (2015). Screen time and sleep among school-aged children and adolescents: A systematic literature review. Sleep Medicine Reviews, 21, 50–58. https://doi.org/10.1016/j.smrv.2014.07.007

Mindell, J. A., Telofski, L. S., Wiegand, B., & Kurtz, E. S. (2009). Een avondritueel voor het slapengaan: invloed op de slaap bij jonge kinderen en de gemoedstoestand van de moeder. Sleep, 32(5), 599–606. https://doi.org/10.1093/sleep/32.5.599

Mindell, J. A., Li, A. M., Sadeh, A., Kwon, R., & Goh, D. Y. (2015). Bedtime routines for young children: A dose-dependent association with sleep outcomes. Sleep, 38(5), 717–722. https://doi.org/10.5665/sleep.4662