Bosbaden: hoe de natuur onze gezondheid versterkt

Hoe 'bosbaden' aantoonbaar natuur, lichaam en geest in balans brengt.

Woon je in de grote stad? Dan is je behoefte aan de natuur vast nog groter! En dat is niet voor niets: wetenschappelijke studies tonen het verband aan tussen stressvermindering en de natuur – groen is aantoonbaar goed voor de gezondheid. Dat is overigens al langer bekend. Al in de jaren negentig legde de Universiteit van Göteborg (Zweden) het verband tussen een groene omgeving en een goede gezondheid vast. Patiënten, zo bleek uit het onderzoek destijds, herstelden sneller na een operatie als hun blik vanuit het ziekenhuisbed over veel groen – struiken en bomen – kon dwalen. Ze hadden minder pijnstillers nodig en toonden zich ook wat hun psychische toestand betreft optimistischer over hun herstel.

Vrijwel tegelijkertijd, precies in 1982, ontstond in Japan een nieuwe beweging, geïnitieerd door het ministerie van Bosbouw: „Shinrin Yoku”, oftewel „bosbaden”. Oorspronkelijk bedoeld om de bossen intact te houden, heeft deze beweging zich inmiddels bijna als een geneeskundige methode gevestigd. In de buurt van Tokio is een geneeskrachtig bos aangelegd, waar dagelijks miljoenen mensen naartoe trekken. Japanse onderzoekers hebben kunnen aantonen dat bosbaden – hoe vreemd die term ook mag klinken – niets esoterisch is, maar dat het bos een essentiële bijdrage kan leveren aan je herstel en ontspanning, zowel van geest als van spieren. Tegenwoordig kunnen artsen in Japan zich specialiseren en een opleiding volgen tot specialist in bosgeneeskunde. Geen wonder dat de trend langzaam van oost naar west overslaat.

'Bostherapie' is eigenlijk heel simpel. Het is simpel omdat het ook zonder instructies lukt: je gaat het bos in en probeert gewoon de bomen, de varens, de dieren en de geuren op je in te laten werken. Welke vogels hoor je? Hoe ruikt het? Heb je ooit op blote voeten over een met mos bedekt stuk gelopen? Of heb je wel eens een eik omhelsd? Wist je dat beuken anders ruiken dan eiken en dat boomsoorten onderling geurstoffen uitwisselen en zo met elkaar communiceren? Dat alleen al is ontzettend spannend! Als je op een boomstam gaat zitten: welke kevers kruipen er om je heen? Door zulke kleine observaties of mindfulness-oefeningen in het bos dompel je je onder in de sfeer van het bos en neem je de trillingen ervan in je op. Je vergeet je eigen problemen; de ruzie met je vriend of vriendin, de zorgen over je baan en nog veel meer verdwijnen naar de achtergrond – en dat is wat ontspanning betekent: loslaten. Een van de toonaangevende bosgeneeskundigen, prof. dr. Qing Li van de Universiteit van Tokio, verwoordt het heel eenvoudig:

„Bosbaden is de kunst om via al onze zintuigen verbinding te maken met de natuur.”

Overal waar een stukje bos is. Zelfs een ontspannen wandeling kan bosbaden zijn. Als je daarbij echter naar een podcast luistert of je aandacht verliest in een levendig debat, lukt het niet echt om je onder te dompelen in de groene wereld. Een beetje mindfulness zou dus geen kwaad kunnen. Maar je kunt je in ieder geval gewoon laten meevoeren. In de hangmat gaan liggen en kijken naar de dansende bladeren geldt trouwens ook al als bosbaden, waarvan er heel veel verschillende vormen zijn. Ademhalings- of meditatiecursussen onder de bomen worden in de breedste zin van het woord hier ook bij gerekend, ja, zelfs een bosloop kan hieronder vallen. Maar in de meest oorspronkelijke betekenis betekent bosbaden je openstellen voor het bos. Dat lukt met en zonder extra cursus. Misschien scherpt het je zintuigen als je het de eerste keer met een coach probeert. Mogelijk wil je het ook een paar keer alleen proberen en schakel je daarna voor een vervolgcursus nog een gediplomeerde cursusleider in. Zo biedt Duitslands bekendste bosliefhebber, Peter Wohlleben, in zijn bosschool een opleiding tot bosgids aan. Sinds 2018 is er ook een Academie voor Bosbaden & Gezondheid, gevestigd in Rijnland-Palts en de eerste instelling in Duitsland die opleidingen aanbiedt. Het onderwerp wint dus aan populariteit. Als je op zoek bent naar meer inspiratie: ook de „Bundesverband Waldbaden” is sinds februari 2019 actief. Deze vereniging is onlangs door de Duitse Raad voor Boscertificering aangesteld om mee te werken aan de ontwikkeling van normen voor kuur- en geneeskrachtige bossen. Usedom kan zich overigens beroemen op het eerste Duitse kuurbos.

Heel algemeen gesproken: tijdens de rust (net als tijdens de slaap trouwens) zet het lichaam zijn herstelprocessen in gang en stuurt het signaalstoffen naar de plekken waar kleine herstelmaatregelen nodig zijn. Maar ook voor sporters geldt: tijdens de rust groeit de spier en worden de effecten van de training zichtbaar. Daarom is het zo belangrijk om rustmomenten in te plannen, zodat je lichaam en geest na een stressvolle dag letterlijk op de resetknop kunnen drukken. Bosbaden is gezondheidszorg in de praktijk en draagt op vele manieren bij aan het vertragen van het tempo.