Fasciatherapie uitgelegd: alle methoden op een rij

De afgelopen jaren is het onderzoek op het gebied van fasciën sterk toegenomen. De werking van verschillende therapievormen voor fasciabehandeling, die vaak moeilijk te verklaren waren, wordt steeds beter begrepen. Het is niet langer houdbaar om deze uitsluitend toe te schrijven aan een placebo-effect, ook niet bij de zachte vormen van fasciatherapie.

Veel effecten van fasciatherapie zijn inmiddels aangetoond. Hier stellen we je veelgebruikte therapievormen voor waarin fasciabehandelingen voorkomen.

Veel fasciatherapieën zijn gebaseerd op de principes van de osteopathie. Deze werd al in de 19e eeuw ontwikkeld door de Amerikaan Andrew Taylor Still en is een holistische, overwegend zachte geneeswijze. Bij de osteopathie spoort de therapeut met zijn handen botafwijkingen, weefselspanningen en organische en neurale stoornissen op en lost deze op.

Het gehele organisme wordt daarbij in een gezond evenwicht gebracht, waarin de lichaamseigen krachten weer vrij kunnen stromen. Door een dergelijke „herstart“ wordt de zelfregulering van het lichaam op gang gebracht. De osteopathie bestaat uit de volgende drie hoofdgebieden:

Pariëtale osteopathie

Bij pariëtale osteopathie worden met name botten, gewrichten, spieren en fascia's behandeld. Er worden technieken toegepast die pijn verlichten, afwijkingen corrigeren en weefselspanningen reguleren.

Craniosacrale osteopathie

De craniosacrale osteopathie richt zich daarentegen in de eerste plaats op de verbinding tussen de schedel (cranium) via de wervelkolom tot aan het heiligbeen (sacrum). Dit gebied omvat het centrale zenuwstelsel, dus de hersenen en het ruggenmerg, en wordt omsloten door membranen die een hydraulisch systeem bevatten dat onderhevig is aan minimale ritmische pompbewegingen.

Dit craniosacrale ritme wordt vanwege zijn belang ook wel primaire ademhaling genoemd. Uit statistische analyse blijkt dat ongeveer 85% van de lichamelijke disfuncties oorzakelijk verband houdt met het craniosacrale systeem. Dit verklaart waarom bij een groot aantal aandoeningen – niet alleen van het bewegingsapparaat – een craniosacrale therapie nuttig kan zijn.

Viscerale osteopathie

De viscerale osteopathie richt zich op de inwendige organen en hun ligging, beweeglijkheid en functie. Daarnaast wordt rekening gehouden met de fasciale ophangingen van de organen en de verbindingen met andere structuren.

Deze indeling dient uitsluitend ter verduidelijking. Bij de osteopathie worden alle drie de systemen tegelijkertijd in aanmerking genomen en, vanuit een holistische benadering, beschouwd als één interactief, complex lichaamssysteem.

„De fascia zijn het orgaan van de lichaamshouding…“

Ida Rolf (1896 - 1979)

Rolfing is een andere fasciale therapie. Het doel is om de lichaamsstatica via de spierfascies, die het hele lichaam als een netwerk met elkaar verbinden, weer in een rechtopstaande balans ten opzichte van de zwaartekracht te brengen. Hiervoor wordt eerst de lichaamshouding tijdens het staan en lopen geanalyseerd.

Vervolgens vindt er diepgaand bindweefselwerk plaats, waarbij Rolfers gebruikmaken van de plastische eigenschappen van de fascia. Met langzaam smeltende druk van de handen en ellebogen maken ze juist die fascia los en ontspannen ze, die het lichaam verhinderen zich volledig rechtop te zetten.

Verder wordt de patiënt begeleid om de behandeling met behulp van speciale bewegingen te ondersteunen. Een therapiesessie eindigt doorgaans met houdings- of lichaamsbewustzijnsoefeningen die aansluiten bij het thema van de sessie. Het doel is een ontspannen lichaamshouding, vloeiendere bewegingspatronen en een beter lichaamsbewustzijn.

Tijdens de doorgaans 10 sessies wordt het gehele lichaam behandeld volgens een specifiek, op elkaar voortbouwend concept.

1e sessie: ademhaling

2e sessie: voeten

3e sessie: middellijn

4e sessie: enkels, benen, bekkenbodem

5e sessie: bekken 1

6e sessie: bekken 2

7e sessie: hoofd en schouders

8e-10e sessie: Integratie

De eerste drie sessies zijn in eerste instantie bedoeld om de buitenste, grotere lagen te openen; vanaf de vierde sessie worden de dieperliggende kernstructuren behandeld. De laatste drie sessies zijn vervolgens bedoeld voor de integratie van de veranderde structuren en bewegingspatronen.

Rolfing heeft voornamelijk een preventief karakter. Er worden in een vroeg stadium correcties aangebracht bij verkeerde houdingen en minder pathologische aandoeningen worden doelgericht verholpen.

Net als veel andere fasciatherapieën is ook fasciale manipulatie een vorm van manuele fasciatherapie. Hierbij worden alle fasciën in het lichaam beschouwd als één geheel, dat als een driedimensionaal netwerk in het lichaam functioneert. Spanningsveranderingen op de ene plek kunnen daardoor op een andere plek in het lichaam klachten veroorzaken.

Bij fasciale manipulatie volgens Stecco worden de oorzakelijke sleutelpunten in het lichaam, die verband houden met het gebied waar de pijn wordt waargenomen, opgespoord en met gerichte technieken behandeld. Deze bevinden zich doorgaans in de diepgelegen fascia, ver van het gebied waar de klachten worden waargenomen.

Door de behandeling wordt de gelachtige vloeistof in de fascia vloeibaar gemaakt, waardoor de myofasciale spanning langs de bijbehorende baan wordt gereguleerd.

De bindweefselmassage werd al in 1929 ontwikkeld en kan daarmee worden beschouwd als een van de eerste fasciatherapieën. Het gaat hierbij om een speciale massage, gebaseerd op het concept van de 'Headschen Zonen'.

Door middel van speciale technieken die de huid, de onderhuid en de fascia beïnvloeden, wordt een cuti-viscerale reflexboog (cutis = huid; visceraal = ingewanden) geactiveerd, die werkt tussen de huid, de inwendige organen en het bewegingsapparaat.

Hierdoor kunnen daar aanwezige stoornissen worden verholpen door een normalisering van de spierspanning in het bindweefsel. De eerste reactie is een verhoogde doorbloeding in het gebied dat is behandeld.

Cupping is een van de oudste methoden voor fasciatherapie met apparaten, die al in het oude Egypte werd toegepast. Bovendien maakt het deel uit van de traditionele Chinese geneeskunde, waar het Ba Guan wordt genoemd.

Bij deze alternatieve geneeswijze worden klokvormige glazen met onderdruk op de huid geplaatst. Het vacuüm kan worden gecreëerd door het zuigglas te verwarmen en weer af te koelen of (tegenwoordig vaker) door middel van een rubberen zuigbal.

De onderdruk trekt de huid en het onderliggende bindweefsel omhoog en stimuleert daardoor de doorbloeding, de lymfestroom en de stofwisseling van de huid en de oppervlakkige fascia. Door de prikkeling van het daarbij ontstane hematoom wordt de energiestroom gestimuleerd en wordt het organisme aangemoedigd tot zelfgenezing.

Therapeutisch tapen vindt zijn oorsprong in Japan en staat vooral bekend als kinesiologisch tapen, kortweg de Kinesio-tape-methode (Grieks: kinesis = beweging). Het wordt vaak door therapeuten en artsen toegepast ter ondersteuning van de primaire therapie bij klachten aan het spier- en fasciastelsel en aan het pees- en skeletstelsel. Hiertoe behoren bijvoorbeeld sportblessures zoals spierverrekkingen en spiervezel scheuren, peesirritaties of gewrichtsklachten.

In vergelijking met bandages voor stabilisatie is Kinesio-tape elastisch. Eenmaal aangebracht behoudt het de beweeglijkheid of verbetert deze zelfs. Het effect ontstaat eerder door een voortdurend massage-effect van de tape, wat de lichaamseigen genezingsprocessen bij klachten ondersteunt en de stofwisseling, de doorbloeding, de lymfecirculatie en de zenuwen stimuleert. Bovendien verbetert de tape, die bij beweging op de huid voelbaar is, de lichaamswaarneming.

Veel technieken uit de beschreven therapievormen kunnen, na nauwkeurige instructie door een therapeut en in licht aangepaste vorm, ook door de patiënt zelf worden uitgevoerd. Ze vallen dan onder de noemer ‘Self-Myofascial Techniques’, oftewel‘fasciatraining’.

Vaak zijn hiervoor geen of slechts enkele kleine hulpmiddelen nodig. Dit kunnen bijvoorbeeld fascia-ballen of fascia-rollen zijn. De voordelen van zelfoefeningen liggen voor de hand: de patiënt kan zelf bijdragen aan het succes van de therapie. Bovendien kunnen met een beetje ervaring lichte klachten, zoals fasciale verklevingen, zelfstandig worden verholpen, zonder dat een therapeut of arts hoeft te worden geraadpleegd.

Fasciatherapie leidt vaak tot een onmiddellijke verbetering van de klachten – meestal tot vermindering van pijn en verbetering van de beweeglijkheid.

Het basisprincipe van de verschillende vormen van fasciabehandeling is het reguleren van onfysiologische spanningen in het fasciale weefsel, die van invloed zijn op het hele lichaam en op verschillende plaatsen problemen kunnen veroorzaken.

De verschillende fasciabehandelingen worden, bijvoorbeeld in de fysiotherapie, effectief ingezet bij zowel acute als chronische klachten.