Acupressuur: werking en toepassing van deze geneeswijze

Wat acupressuur is, hoe het wordt toegepast en wat het je oplevert.

Je hebt vast wel eens, zonder het te weten, acupressuur bij jezelf toegepast – heel intuïtief. In de kleine holte tussen de wenkbrauwen, ter hoogte van de neuswortel, direct onder de haarlijn van het voorhoofd, ligt het acupressuurpunt ‘derde oog’.

We hebben de neiging om hierover te wrijven of te kneden als onze ogen vermoeid zijn of als we merken dat onze concentratie afneemt. Zo helpen we onszelf – met acupressuur! Of heb je wel eens je slapen gemasseerd als je hoofdpijn had?

Ook hier pas je acupressuur, ook wel acupunctuurmassage genoemd, op jezelf toe. Acupressuur betekent letterlijk ‘naalddruk’ (lat. acus = naald, lat. premere = drukken).

Acupressuur is inderdaad heel nauw verwant aan acupunctuur, waarbij naalden in acupunctuurpunten worden gestoken. Maar omdat acupressuur helemaal zonder naalden en andere hulpmiddelen werkt en je het overal kunt toepassen, is het uitermate geschikt voor zelfbehandeling door mensen van alle leeftijden en in elke gezondheidstoestand.

Met behulp van acupressuur kun je bij jezelf pijn en andere klachten verlichten, stress verminderen en zelfs het afvallen ondersteunen – en je gezondheid een goed dienst bewijzen door het zelfgenezend vermogen te stimuleren.

Zowel acupunctuur als acupressuur vinden hun oorsprong in de TCM, de traditionele Chinese geneeskunde. Het sleutelbegrip van de TCM is de Qi (spreek uit als „Tsie“). Het staat gelijk aan energie of levensenergie.

Je kunt het je als volgt voorstellen: in je lichaam stroomt levensenergie langs of in meridianen, de energiebanen. De 12 hoofdmeridianen doorkruisen ons hele lichaam. Ze vormen functionele circuits met de organen. Op deze energiebanen, die verschillend lang zijn, liggen in totaal meer dan 350 vastomlijnde punten waarin de Qi zich concentreert.

Alleen al op de galblaasmeridiaan liggen bijvoorbeeld maar liefst 44 acupressuurpunten. De afzonderlijke acupressuurpunten worden elk aan verschillende klachten toegewezen. Als de energiestroom binnen een meridiaan verstoord is, kunnen daardoor ziekten ontstaan.

Je bevordert deze energieblokkade door verschillende factoren, zoals een ongezonde levensstijl, verwondingen, hitte en kou.

Afhankelijk van welke meridiaan door deze opstopping wordt getroffen, kan het bijbehorende orgaan onder bepaalde omstandigheden niet meer optimaal functioneren en in het ergste geval ziek worden.

Als bijvoorbeeld pijnverlichting het doel is, is het volgens de TCM het belangrijkste doel om deze energieblokkade op te heffen.

Als je acupressuur bij jezelf wilt toepassen, zorg er dan van tevoren voor dat je voldoende tijd tussen de maaltijden inlaat. Een te volle of juist een volledig lege maag heeft een ongunstig effect.

Het juiste acupressuurpunt

Het is van cruciaal belang om het juiste punt voor je klachten te vinden. Boeken over acupressuur, relevante artikelen op internet, cursussen over acupressuur of advies van een therapeut naar keuze kunnen hierbij helpen. Er is niet één specifiek punt dat altijd werkt bij bijvoorbeeld hoofdpijn. Aangezien hoofdpijn de meest uiteenlopende oorzaken kan hebben, is het noodzakelijk dat je verschillende mogelijke punten uitprobeert om zo het juiste punt voor jouw heel individuele hoofdpijn te vinden.

Daarbij hoef je het acupressuurpunt niet precies te raken. De ervaring leert dat het stimuleren van het gebied waarin het acupressuurpunt zich bevindt, eveneens effect heeft. Soms vind je op de plek waar jouw individuele acupressuurpunt zich bevindt kleine huidverdiepingen of huidverdikkingen, die je als extra houvast dienen bij het zoeken naar het juiste acupressuurpunt.

Bij acupressuur is een direct merkbaar effect mogelijk, maar het kan ook 15 tot 20 minuten duren voordat er verlichting optreedt. Met een beetje uitproberen en oefenen lukt het steeds sneller en beter om het juiste acupressuurpunt te vinden. Als je het juiste punt hebt gevonden, druk je erop met je duim of wijsvinger (soms ook met je vingernagel) en houd je de druk 30 seconden tot drie minuten aan. Er zijn ook aanbevelingen die variëren van slechts vijf seconden tot wel 15 minuten.

Je kunt het beste zelf uitproberen welke duur voor jou prettig en effectief is. Als je het onaangenaam vindt om je vingers te gebruiken om op de acupressuurpunten te drukken, kun je als alternatief een klein, afgerond voorwerp gebruiken, zoals bijvoorbeeld de BLACKROLL® TRIGGER TOOLS. Deze tools kun je ook gebruiken voor triggerpuntmassage. Wezenlijke verschillen met acupressuur zijn de punten zelf, of beter gezegd: het vinden ervan. De triggerpunten liggen, in tegenstelling tot de acupressuurpunten, namelijk niet op vastomlijnde banen en de punten staan ook niet in verband met organen.

Acupressuurpunten zijn doorgaans niet voelbaar als verharde knopen in het weefsel, zoals dat bij triggerpunten wel het geval is.

Intensiteit

De druk moet licht zijn en mag niet al te veel pijn doen. Door de intensiteit van de stimulatie van het acupressuurpunt kun je het effect van de acupressuur op je hele lichaam beïnvloeden. Een kalmerend effect bereik je door stevige druk, een stimulerend effect door zachte druk.

Acupressuurpunten in de spieren kunnen in principe sterker worden gestimuleerd, maar in het gezicht of op de botten is het raadzaam om wat voorzichtiger te zijn. Soms worden bovendien speciale drukrichtingen aangegeven, zoals bijvoorbeeld in de richting van de romp of naar het hoofd toe. Dit hangt samen met de verschillende stromingsrichtingen van de Qi binnen de meridianen, die bij bepaalde klachten eerder moet worden getemperd of juist gestimuleerd.

Draaiing

Ook door een acupressuurpunt draaiend te stimuleren, bijvoorbeeld met de BLACKROLL® TWISTER, kun je het effect van de acupressuur beïnvloeden. Bij acute aandoeningen, waarbij er normaal gesproken sprake is van een energieoverschot, is een draairichting met de klok mee aan te raden om dit te dempen.

Bij chronische aandoeningen is er daarentegen meestal sprake van een energietekort, dat je kunt stimuleren door tegen de klok in te draaien. Als alternatief voor het puur uitoefenen van druk kun je het acupressuurpunt ook krachtig masseren, eventueel in een bepaalde richting.

Trilling

Trillende of kloppende stimulatie van een acupressuurpunt kan het effect extra versterken. Voor trillende acupressuur zijn zowel de BLACKROLL® RELEAZER in combinatie met de BLACKROLL® DEEP RELEAZER als de BLACKROLL® BOOSTER met het opzetstuk BLACKROLL® BOOSTER HEAD geschikt.

Er zijn twee gemakkelijk te vinden acupressuurpunten die je een eerste houvast bieden bij het zoeken. Het kan best zijn dat je pijn voelt bij het stimuleren van deze acupressuurpunten. Sommigen ervaren deze pijn als een ‘welzijnspijn’ – het doet pijn, maar tegelijkertijd voelt het eigenlijk ook goed.

Misschien ken je deze ‘welpijn’ al van therapeutische rugmassages of triggerpointmassages. Veel van de vastomlijnde acupressuurpunten reageren bij de meeste mensen gevoelig op druk. Maar misschien schuilt er ook daadwerkelijk meer achter deze drukpijn en weet je dat nog helemaal niet.

Je lichaam reageert soms al op klachten lang voordat deze klinisch waarneembaar worden. Dat geeft jou of je therapeut de mogelijkheid om preventief in te grijpen voordat de symptomen zich manifesteren.

Het is in principe zeer aan te raden om de voorkeur te geven aan een preventieve aanpak boven een symptoomgerichte behandeling.

Hoe werkt een acupressuurmat?

Een acupressuurmat ontplooit zijn werking door via honderden kleine kunststof puntjes gericht druk uit te oefenen op de huid en zo, net als bij traditionele acupressuur, de doorbloeding en de afgifte van endorfines te stimuleren. De nieuwste inzichten op het gebied van acupressuur tonen aan dat regelmatig gebruik de ontspanning bevordert en spanningen in de rug of nek gericht kan verlichten.

Moderne studies wijzen er bovendien op dat acupressuurmatten niet alleen bijdragen aan pijnverlichting, maar ook aan een betere slaapkwaliteit. Bijzonder vermeldenswaardig is dat de huidige acupressuurmatten vaak gebruikmaken van innovatieve materiaalsamenstellingen en geoptimaliseerde naaldvormen om de werking zachter en effectiever te maken.

Door de eenvoudige toepassing is acupressuur uitermate geschikt voor zelfbehandeling – ook voor mensen zonder medische kennis. Bovendien kent het geen bijwerkingen – afgezien van blauwe plekken, die soms kunnen ontstaan bij te veel druk.

Deze kunnen echter worden verwaarloosd, aangezien de voordelen van acupressuur hier duidelijk opwegen tegen de nadelen. Bij ernstige aandoeningen zijn andere therapievormen echter geschikter. In dat geval verdient het de voorkeur om acupressuur alleen als aanvullende behandeling toe te passen en pas na overleg met de behandelende therapeut.

Ook bij psychische aandoeningen, zoals bijvoorbeeld depressies, is acupressuur uitsluitend geschikt als aanvullende maatregel. Bij aanhoudende chronische vermoeidheid die ondanks zelfbehandeling met acupressuur blijft bestaan, verdient een andere therapievorm eveneens de voorkeur. Ontstoken lichaamsdelen mogen niet worden onderworpen aan acupressuur en bij zwangerschap en ook bij baby’s moet de acupressuur worden uitgevoerd door een ervaren therapeut.

Afhankelijk van de individuele duur die je voor de acupressuur kiest, voer je de zelfbehandeling ook verschillende keren per dag uit. Als je afzonderlijke acupressuurpunten heel lang ingedrukt houdt, is één keer per dag of zelfs slechts één keer om de twee dagen voldoende. Als de duur van de acupressuurbehandeling daarentegen relatief kort is, voer je de acupressuur drie tot vier keer per dag uit.

Het is bijvoorbeeld een goed idee om de zelfbehandeling met acupressuur ’s ochtends, ’s middags en ’s avonds in je dagelijkse routine op te nemen. Alleen als je acupressuur een vaste plek in je dagelijkse routine geeft, zul je op de lange termijn vaak genoeg naar deze vorm van zelfbehandeling grijpen. Dit geldt overigens voor vrijwel alle, niet per se noodzakelijke activiteiten die gericht zijn op onze gezondheid en het voorkomen van ziekten.

De ervaring leert dat acute klachten aanzienlijk sneller op acupressuur reageren dan chronische. Bij chronische klachten duurt het vaak langer voordat er een duidelijke verlichting door de acupressuur merkbaar is. Je kunt je dat zo voorstellen dat het ontstaan van deze chronische klachten zelf ook een bepaalde tijd in beslag heeft genomen. Deze chronische klachten waren er niet plotseling, dus zullen ze ook niet plotseling kunnen verdwijnen.

Bovendien kunnen belastende levensomstandigheden een snelle verlichting van je klachten vertragen.

Helaas zijn er geen echt veelzeggende studies over acupressuur op zich. De meningen over de werking variëren van „onwerkzaam“ via „werkzaam“ tot „puur placebo-effect“.

Een onderzoek naar acupunctuur van de Charité in Berlijn leverde indrukwekkende resultaten op: „Drie op de vier patiënten met hoofdpijn of lumbale syndroom (pijn in de lendenwervelkolom) voelden zich ook zes maanden na de behandeling nog aanzienlijk beter.

Bij artrosepijn (85 procent), astma/allergische rhinitis (82 procent) en dysmenorroe (menstruatiepijn) (85 procent) zou het percentage zelfs nog hoger zijn geweest. Aangenomen mag worden dat bij regelmatig gebruik van acupressuur vergelijkbare successen mogelijk zijn als bij acupunctuur.