Psychische slaapstoornissen behandelen: oorzaken begrijpen & hulp vinden
Iedereen heeft wel eens een slechte nacht. Maar wie last heeft van aanhoudende slaapstoornissen of overdag vermoeid is, begint zich vroeg of laat af te vragen: waarom kan ik niet meer slapen?
Slaapstoornissen hebben een negatieve invloed op de gezondheid, het humeur en de prestaties. Ze verhogen het risico op chronische ziekten en verminderen op de lange termijn zowel de levenskwaliteit als de levensverwachting. Veel mensen die hiermee te maken hebben, zoeken de oorzaak in eerste instantie bij lichamelijke factoren: is er sprake van een tekort aan vitamines of mineralen? Zijn de hormonen verantwoordelijk? Of schuilt er achter de slaapstoornis een nog onbekende lichamelijke aandoening? Wat velen niet weten: vaak zijn psychische processen de oorzaak van slapeloosheid. In dit artikel kom je te weten hoe je psychisch veroorzaakte slaapstoornissen kunt herkennen en welke oplossingen er zijn.
Gevolgen van slaaptekort voor lichaam en geest
Slaaptekort is geen onschuldig alledaags verschijnsel. Het heeft meetbare gevolgen voor lichaam en geest. Al na een paar nachten met te weinig of niet-herstellende slaap kunnen concentratieproblemen, vermoeidheid, prikkelbaarheid en verminderde prestaties optreden. Op lichamelijk vlak ervaart men brandende ogen, zware oogleden en hoofdpijn. Als het slaaptekort langdurig aanhoudt, neemt het risico op ernstige gezondheidsproblemen aanzienlijk toe: het immuunsysteem wordt verzwakt, ontstekingsprocessen in het lichaam nemen toe en ook de stofwisseling raakt uit balans. Op de lange termijn kan dit aandoeningen zoals overgewicht, diabetes of hoge bloeddruk in de hand werken.
Ook de geestelijke gezondheid lijdt onder chronisch slaaptekort. Studies tonen aan dat aanhoudend slaaptekort psychische aandoeningen zoals depressies, angststoornissen of zelfs burn-out veroorzaakt.
Voldoende goede slaap is dus niet alleen een optie, maar een noodzaak. Het is een essentiële voorwaarde voor lichamelijk herstel, geestelijke stabiliteit en cognitieve prestaties. Wie last heeft van slaapstoornissen, moet daarom actie ondernemen.
RECOVERY BLANKET ALL YEAR
Beschikbaar in meerdere varianten
Zijn er psychische oorzaken voor mijn slaapstoornissen?
Oorzaken?
Lichamelijke oorzaken zoals hormonale stoornissen, tekorten of diverse andere onderliggende aandoeningen kunnen weliswaar leiden tot slecht slapen, maar de veel vaker voorkomende oorzaken zijn van psychische aard. De zogenaamde 'niet-organische slapeloosheid' vormt het grootste deel van alle slaapstoornissen die behandeling behoeven.
Als je al weken of maanden worstelt met slaapproblemen en tegelijkertijd last hebt van stress, emotionele belasting of andere psychische symptomen, is de kans groter dat je slaapstoornis niet van organische, maar van psychische aard is.
Diagnose: psychische of organische slaapstoornis?
Bij de diagnose van een slaapstoornis wordt onderscheid gemaakt tussen organische en niet-organische slaapstoornissen. Dat betekent dat de slaapstoornis zowel fysieke als psychische oorzaken kan hebben. Hoewel ze allemaal tot dezelfde symptomen leiden – van problemen met inslapen en doorslapen tot te vroeg wakker worden ’s ochtends – verschillen ze in hun oorzaken. Het is dus belangrijk om te begrijpen dat de symptomen op zichzelf weinig inzicht geven in de oorzaak van de slaapstoornis.
Bij de diagnose van een psychische slaapstoornis is het daarom belangrijk om eerst lichamelijke oorzaken, zoals slaapapneu of het rusteloze-benen-syndroom (RLS), uit te sluiten. Slaapapneu zorgt door nachtelijke ademstilstanden voor een sterk verminderde slaapkwaliteit, terwijl RLS leidt tot onaangename sensaties in de benen. Ook bijzondere levensfasen zoals de puberteit, een zwangerschap of de menopauze moeten in aanmerking worden genomen. Door hormonale veranderingen in deze levensfasen kunnen slaapstoornissen ontstaan die vanwege hun fysiologische oorsprong als organisch worden aangemerkt. Vooral jongeren en vrouwen lopen daarom een hoger risico om een hormonaal veroorzaakte slaapstoornis te ontwikkelen.
Als uit lichamelijk onderzoek blijkt dat er sprake is van een organische oorzaak, moet er een grondig onderzoek in het slaaplaboratorium plaatsvinden. Vragenlijsten over het slaapgedrag kunnen nuttig zijn voor een eerste inschatting en beoordeling. Daarnaast is een diagnostisch gesprek met specialisten of een psychiater mogelijk.
Psychische oorzaken herkennen
De volgende checklist helpt je te begrijpen of jouw slaapprobleem mogelijk ook een niet-organische slapeloosheid is:
Je hebt last van moeilijk in slaap vallen, door slapen heen worden ofeen slechte slaapkwaliteit
De problemen doen zich minstens drie keer per week voor
al minstens een maand
Je maakt je ’s nachts of zelfs overdag veel zorgen over je slaap en bent bang voor de gevolgen van slaaptekort voor je gezondheid.
Je slaapprobleem heeft een duidelijk negatieve invloed op je dagelijks leven, bijvoorbeeld doordat je door het slaaptekort sneller geïrriteerd reageert.
Als meerdere van deze criteria op jou van toepassing zijn, kan dat een eerste teken zijn dat je slaapstoornis psychisch van aard is. Dat is goed nieuws voor de behandeling van je slaapstoornis. Als de oorzaak psychisch is, kan de slaap ook zonder het gebruik van medicijnen en slaapmiddelen blijvend worden verbeterd. Ook al is een van de diagnosecriteria dat de klachten minimaal een maand moeten aanhouden, is het voor een succesvolle behandeling van een slaapstoornis raadzaam om zo snel mogelijk actie te ondernemen. Zo kan worden voorkomen dat het slaapprobleem chronisch wordt.
Voorwaarde hiervoor is het herkennen en gericht aanpakken van de oorzaken. Het spectrum aan mogelijke psychische oorzaken is breed. Vaak werken verschillende factoren elkaar wederzijds in de hand en zijn ze met elkaar verweven. Het loont daarom de moeite om de meest voorkomende psychische triggers nader te bekijken.
„Bij het begrip psychische slaapstoornissen denken sommigen dat het louter gaat om slaapstoornissen in verband met psychische aandoeningen zoals schizofrenie of een affectieve stoornis. Wat er echter werkelijk achter schuilgaat, zijn problemen die velen van ons raken: ronddraaiende gedachten, stress of moeite om tot rust te komen.“
Slaapdeskundige en gezondheidspsychologe Leona Rudolph
Ontspannende oefeningen
Innerlijke onrust en slaapstoornissen
Om de nacht goed te beginnen, is vooral ons ontspanningsniveau vóór het inslapen doorslaggevend. Om rustig in slaap te vallen en de hele nacht door te slapen, zijn zowel lichamelijke als mentale ontspanning een belangrijke voorwaarde. Het proces van mentaal tot rust komen werkt niet door simpelweg een schakelaar om te zetten. De hersenen hebben voldoende tijd nodig om de indrukken en gedachten van de dag te verwerken. De overgang van de actieve dagmodus naar de avondrust is daarom voor velen het punt waar het probleem begint.
In ons dagelijks leven, dat vaak wordt gekenmerkt door hectiek en prestatiedruk, zakt dit tijdsvenster voor ontspanning ’s avonds snel naar beneden op de prioriteitenlijst. De onverwerkte indrukken van de dag uiten zich dan in de vorm van ronddraaiende gedachten, nachtelijk piekeren, innerlijke onrust of lichamelijke spanning – met als gevolg problemen bij het in slaap vallen of doorslapen.
Slaapstoornissen door stress
Stress behoort tot de meest voorkomende oorzaken van psychische slaapstoornissen. De reden hiervoor is dat het schadelijke effect van stress niet beperkt blijft tot één werkingsmechanisme – het schaadt onze slaap op verschillende niveaus, via hetzelfde mechanisme waardoor ook een burn-out slaapstoornissen in de hand werkt.
Enerzijds leidt stress, door tijdsdruk en prestatiedruk, tot de beschreven problemen bij het tot rust komen, wanneer de betrokkenen niet langer de nodige tijd nemen om tot rust te komen voordat ze naar bed gaan. Daarnaast heeft stress echter ook lichamelijke gevolgen. Als je gedurende een langere periode gestrest bent, begint je lichaam cortisol af te geven. Het verhoogde cortisolgehalte heeft dan een stimulerend effect op je zenuwstelsel. Het kan zijn dat je je opgewonden voelt, lichamelijk gespannen bent of gewoonweg niet meer slaperig lijkt te zijn. Vooral dat laatste is een belangrijk teken dat je de slaapproblemen moet aanpakken.
Afgezien daarvan speelt het hormoon cortisol ook een rol in ons slaap-waakritme, ook wel het circadiane ritme genoemd. Als ons cortisol uit balans is, kan dat vooral leiden tot een verstoring van dit lichaamseigen ritme. Naast problemen met het in slaap vallen, treden in veel gevallen ook problemen op met doorslapen of met te vroeg wakker worden ’s ochtends. Ook de poging om in het weekend de slaap in te halen, lukt dan niet.
Het zenuwstelsel kalmeren
Slaapstoornissen als gevolg van psychische belasting
Niet alleen werkstress, maar ook emotionele belasting en levenscrises kunnen de oorzaak zijn van slaapstoornissen. De reden is vergelijkbaar met die bij werkstress of een hectische levensstijl: ook sterke negatieve emoties belemmeren je vermogen om te ontspannen en activeren je zenuwstelsel. Daardoor slaagt je lichaam er niet in om in de rustmodus te komen die nodig is om te kunnen slapen.
Typische emotionele belastingen die slaapstoornissen kunnen veroorzaken, zijn de volgende:
- Conflicten binnen het gezin
- Financiële zorgen
- Examenangst
- Zorgsituaties
- Rouwgevallen
- Relatiecrises
- Traumatische ervaringen
Slaapproblemen na een scheiding
Scheidingen behoren tot de meest ingrijpende ervaringen in het leven en vormen daardoor een enorme emotionele belasting. Ze roepen niet alleen gevoelens van verdriet op, maar betekenen vaak ook een enorme inbreuk op het eigen zelfbeeld, het gevoel van eigenwaarde en de eigen levensplanning.
Als de partner uit elkaar gaat, betekent dit in één klap afwijzing, het verlies van een hechtingsfiguur en verlies van controle. Deze complexiteit van scheidingen kan een psychisch onevenwicht veroorzaken, wat vervolgens ook de slaap verstoort.
Dit leidt niet alleen tot problemen met ontspannen en een sterke gedachtencirkel; vaak gaat met het verlies van een relatie ook een groot deel van de ervaren veiligheid verloren. Dit onbewuste gevoel kan in het lichaam leiden tot een stressreactie, die vervolgens, net als andere vormen van stress, een slaapverstorend effect heeft.
„Het patroon bij psychisch veroorzaakte slaapstoornissen is bij de meeste oorzaken vergelijkbaar: ze beïnvloeden het vermogen om te ontspannen en verhinderen daarmee de belangrijkste voorwaarde voor een gezonde slaap.“
Leona Rudolph – slaapdeskundige en gezondheidspsychologe
Ik ben moe, maar kan niet slapen
Depressies gaan vaak gepaard met ernstige slaapstoornissen. Wanneer depressies slaapstoornissen veroorzaken, gaat het meestal om problemen met het in slaap vallen of doorslapen. In zeldzame gevallen kan er ook sprake zijn van zogenaamde hypersomnie, een overmatige behoefte aan slaap.
De relatie tussen depressie en slaapstoornissen is daarbij niet eenzijdig. Studies tonen aan dat aanhoudende slaapstoornissen ook het risico op het ontwikkelen van een depressie aanzienlijk kunnen verhogen. Slaapstoornissen en depressies versterken elkaar dus wederzijds. Daarom geldt: zoek bij aanhoudende slaapstoornissen absoluut naar oplossingen!
De angst om niet te kunnen slapen
Ook angststoornissen houden nauw verband met slaapstoornissen, zij het minder vaak dan bij depressies. Soms zijn mensen bang om te gaan slapen, bijvoorbeeld vanwege nachtmerries. Meestal gaat het er echter meer om dat zorgen en angsten toenemen wanneer men zonder verdere afleiding rustig in bed ligt. Als mensen dan gedurende langere tijd niet in slaap kunnen komen, kan het bovendien gebeuren dat het niet kunnen slapen nieuwe angsten veroorzaakt. Er ontstaat een vicieuze cirkel die zonder hulp moeilijk te doorbreken is. Hier gaat het er dan vooral om de angst voor slapeloosheid te overwinnen.
RECOVERY BLANKET SUMMER
Beschikbaar in meerdere varianten
Wat kun je doen tegen slaapstoornissen? Slaaptherapie volgens de KVT-I
De oorzaak van je eigen slaapstoornissen achterhalen, is vaak de cruciale eerste stap op weg naar verbetering. Wie begrijpt welke interne of externe factoren de slaap beïnvloeden? In de tweede stap gaat het erom passende ondersteuning te vinden. Wat helpt tegen slapeloosheid?
Volgens de richtlijnen van de Duitse Vereniging voor Slaaponderzoek en Slaapgeneeskunde (DGSM) is cognitieve gedragstherapie voor slapeloosheid (KVT-I) de aanbevolen eerstekeuzetherapie bij niet-organische slapeloosheid. KVT-I krijgt daarmee de voorkeur boven behandelingen met medicijnen, die mogelijk tot verslaving of bijwerkingen kunnen leiden. De effectiviteit ervan bij de duurzame verbetering van slaapstoornissen wordt door talrijke studies ondersteund (Trauer et al., 2015; van Straten, 2018).
Een centraal onderdeel van KVT-I zijn cognitieve technieken waarmee negatieve of belemmerende attitudes en denkpatronen („Ik kan toch niet slapen“) worden herkend en doorbroken. Het doel is om disfunctionele overtuigingen te vervangen door realistischere en bevorderlijke gedachten die de slaap stimuleren.
Daarnaast worden gedragsgerichte methoden ingezet, zoals de zogenaamde stimuluscontrole, waarbij de associatie tussen het bed en de slaap wordt hersteld. Ook maatregelen ter verbetering van de slaaphygiëne, dat wil zeggen de slaapbevorderende gewoonten rondom het slapen, maken deel uit van deze therapie. Vaak zijn het namelijk eigen gedragspatronen die slaapstoornissen in stand houden.
De KVT-I wordt aangevuld met ontspanningstechnieken en slaapbevorderende maatregelen, zoals progressieve spierontspanning of geleide visualisaties. Deze helpen om lichamelijke spanning te verminderen en het zenuwstelsel te kalmeren.
Door deze combinatie van benaderingen biedt KVT-I een holistische aanpak voor een duurzame verbetering van de slaap, waarvan de effectiviteit in talrijke studies is aangetoond. De duur varieert meestal van enkele weken tot enkele maanden.
Slaapbeperkingstherapie
Een opmerkelijke, specifieke benadering binnen de gedragstherapie is ook de zogenaamde slaapbeperking. Hier wordt niet gewerkt met de houding ten opzichte van slaap, maar uitsluitend op gedragsniveau. Daarbij wordt de tijd in bed in eerste instantie sterk ingekort om de nachtelijke slaapdruk op te bouwen en het lichaamseigen slaap-waakritme te herstellen. Slaapbeperkingstherapie is door het opzettelijk veroorzaakte slaaptekort een radicale stap, die onder andere gepaard gaat met veel vermoeidheid overdag. Daarom mag deze therapie alleen onder begeleiding van een deskundige worden uitgevoerd.
„Bij de behandeling van slaapstoornissen is het heel belangrijk dat de methode op de individuele persoon is afgestemd. Niet elke techniek is geschikt voor elke patiënt en voor elk slaapprobleem. Een beperking van de bedtijd kan, indien verkeerd toegepast, leiden tot stress, wat het slaapprobleem vervolgens niet verergert.”
Citaat Leona Rudolph:
Medicamenteuze behandeling bij slaapstoornissen?
Hoewel een gedragstherapeutische aanpak duidelijk wordt aanbevolen als „eerste keuze“, zijn er situaties waarin een behandeling met medicatie raadzaam is. In dergelijke gevallen moet de behandeling altijd in nauw overleg met de betreffende specialisten plaatsvinden, aangezien veel voorgeschreven slaapmiddelen bijwerkingen hebben en een risico op verslaving kunnen inhouden.
Zelfhulp bij slaapstoornissen: slaapmonitoring & slaaphygiëne
Wie zijn slaap wil verbeteren, moet eerst informatie verzamelen om een realistisch beeld van zijn eigen slaap te krijgen. Hierbij kan het helpen om een eigen slaapdagboek bij te houden. Belangrijke gegevens die je kunt vastleggen, zijn je bedtijd, je opsta-tijd en nachtelijke waakfasen. Hieruit kun je vervolgens je gemiddelde slaapduur berekenen, om een idee te krijgen van hoeveel uur je regelmatig slaapt. De meeste mensen hebben tussen de 7 en 7,5 uur slaap nodig, waarbij de optimale duur van persoon tot persoon verschilt. Daarnaast is het ook de moeite waard om bij te houden hoe verkwikkend je je slaap subjectief hebt ervaren, hoe actief je de dag ervoor was en hoe je stemming was. Ook je niveau van lichamelijke activiteit, je cafeïne-inname en je alcoholgebruik kunnen nuttige informatie opleveren. Zo kun je conclusies trekken over welke van je gedragingen bevorderlijk of juist minder bevorderlijk zijn voor je slaap. Je kunt deze gegevens elke ochtend heel eenvoudig met pen en papier of op je mobiele telefoon vastleggen.
Om je slaap niet alleen te begrijpen, maar ook te verbeteren, is het belangrijk dat je een goede slaaphygiëne in acht neemt. Houd hierbij in ieder geval rekening met de volgende tips:
Vermijd cafeïne in de namiddag
Dim ’s avonds je verlichting en gebruik vooral warm licht
Gebruik ’s avonds een blauwlichtfilter op apparaten met een scherm
Eet geen zware maaltijden te kort voor het slapengaan
Daarnaast kun je ook je eigen avondroutine ontwikkelen, bestaande uit één tot drie elementen die je helpen tot rust te komen. Als je de neiging hebt om te piekeren, kan het bijvoorbeeld helpen om een piekerdagboek bij te houden. Wie lichamelijk gespannen is, kan het beste lichamelijke ontspanningsoefeningen doen. Zo’n regelmatige avondroutine helpt je lichaam om over te schakelen naar de ontspanningsmodus. Door vaste handelingen koppelt je brein bepaalde handelingen automatisch aan de naderende slaap. Dit kan vooral helpen om sneller in slaap te vallen.
Veelvoorkomende slaapmythen: wat kun je beter niet proberen?
Naast nuttige tips voor zelfhulp doen er ook talrijke adviezen de ronde over het zelf behandelen van slaapstoornissen, die op mythes zijn gebaseerd. Hier is echter voorzichtigheid geboden.
Mythe alcohol: „Een glas wijn helpt bij het in slaap vallen.”:
Hoewel alcohol in eerste instantie een ontspannend effect kan hebben, verstoort het de slaaparchitectuur aanzienlijk en leidt het over het algemeen tot een onrustige, niet-herstellende slaap. Ook vrij verkrijgbare slaapmiddelen zoals antihistaminica worden vaak ondoordacht gebruikt in plaats van voorgeschreven slaapmiddelen, om te profiteren van het lichte slaapbevorderende effect. Het effect ervan is echter van korte duur, oppervlakkig en kan in sommige gevallen verslaving in de hand werken. Een blijvende oplossing voor een slaapprobleem is hiermee dan ook niet mogelijk.
Mythe: slaap inhalen: “Het slaaptekort dat ik gedurende de week opbouw, haal ik gewoon in het weekend in.”
Veel mensen vragen zich af in hoeverre slaaptekort kan worden gecompenseerd. Afzonderlijke nachten kunnen weliswaar worden ingehaald, maar een blijvend verstoord slaapritme kan niet worden gecompenseerd door alleen maar uit te slapen in het weekend. Veel belangrijker is een langdurige slaaproutine en het aanpakken van de oorzaken.
Mythe over het middagdutje: „Als ik ’s nachts slecht heb geslapen, moet ik mezelf overdag een middagdutje gunnen.”:
Hoewel een kort middagdutje je op korte termijn energie kan geven, vermindert het de slaapbehoefte voor de komende nacht. Wie overdag slaapt, loopt dus meestal het risico ’s avonds weer moeilijk in slaap te vallen. Zo ontstaat een vicieuze cirkel waarin het slaap-waakritme steeds meer in de war raakt.
Als je zelf effectief aan je slaapproblemen wilt werken, concentreer je dan liever op het opbouwen van een blijvende goede slaaphygiëne, een slaapritueel en het aanpakken van de oorzaken, in plaats van op kortstondige schijnoplossingen die het eigenlijke slaapprobleem maskeren.
Cafeïne en alcohol? X
Hulp bij slaapstoornissen: waar vind je die?
Als je langdurig last hebt van slaapstoornissen, zoek dan hulp bij deskundigen. De eerste stap is altijd contact opnemen met je huisarts of een slaapspecialist om lichamelijke oorzaken uit te sluiten. Als er geen organische oorzaak wordt vastgesteld, biedt KVT-I het beste uitgangspunt. Hier zijn verschillende mogelijkheden om uit te kiezen:
Slaaptherapeut, psychotherapeut & psychiater
Hoewel een behandeling in het kader van psychologische psychotherapie ter plaatse de eerste keuze is, is de toegankelijkheid van deze mogelijkheid helaas sterk beperkt. Enerzijds kunnen veel therapeuten door het huidige tekort aan psychotherapeuten in Duitsland pas na een lange wachttijd nieuwe patiënten aannemen. Anderzijds zijn psychotherapeuten die gespecialiseerd zijn in slaapstoornissen voor velen helaas moeilijk te vinden. Zodra medicatie deel uitmaakt van de behandeling, is een psychiater het juiste aanspreekpunt.
Onlineprogramma’s
Een goed alternatief voor een behandeling ter plaatse zou daarom een KVT-I in het kader van een onlineprogramma kunnen zijn, vooral als deze persoonlijke psychologische begeleiding bieden. Studies hebben namelijk aangetoond dat onlineprogramma’s vooral dan tot groot succes leiden als ze individuele begeleiding bieden. De duur kan hierbij variëren, waarbij langere programma’s doorgaans tot betere resultaten leiden.
Deze digitale aanbiedingen hebben vaak een lagere drempel, kunnen flexibel in het dagelijks leven worden geïntegreerd en maken intensieve begeleiding mogelijk, deels zelfs via dagelijkse uitwisseling via chat.
Deelnemers aan dergelijke onlineprogramma’s[1] beschrijven hun ervaringen als volgt: “Gedragstherapie is de sleutel bij het omgaan met bijvoorbeeld angst, ook slaapangst. Door het veranderen van negatieve gedachten, ontspanningsoefeningen, mindfulness en dankbaarheid kun je veel onder controle krijgen. Je moet je er echter ook voor openstellen en oefenen. ‘Het heeft mij erg geholpen.’”
Gespecialiseerde centra, slaaplaboratoria en de psychiatrie
Vooral voor een eerste beoordeling kunnen mensen met slaapklachten altijd terecht bij slaapmedische of psychologische deskundigen. Als er een psychische slaapstoornis wordt vastgesteld, wordt volgens de richtlijn cognitieve gedragstherapie tegen slapeloosheid aanbevolen.
Checklist: Wanneer moet ik vanwege mijn slaapproblemen naar mijn arts gaan?
Als je slaapstoornissen al meerdere weken aanhouden, is een bezoek aan je arts raadzaam om mogelijke organische oorzaken uit te sluiten. Vooral als de volgende punten van toepassing zijn:
Als je de oorzaak van je slaapstoornissen niet kent.
Als je op basis van andere lichamelijke symptomen een organische oorzaak vermoedt.
Als je je slaapstoornissen als een grote belasting ervaart.
Als je stemming als gevolg van de slaapstoornissen steeds verder verslechtert.
Conclusie
Psychisch veroorzaakte slaapstoornissen komen vaker voor dan veel mensen denken – en ze betekenen niet automatisch dat er sprake is van een psychische aandoening.
Het is van cruciaal belang om je situatie individueel te analyseren om de oorzaken van het slaapprobleem te begrijpen. Cognitieve gedragstherapie (CGT-I) biedt de beste wetenschappelijk erkende oplossing, waarvan bewezen is dat deze helpt. Mits deze op de juiste manier wordt aangepast. Daarom is een persoonlijk afgestemde aanpak de sleutel tot succes.
Een psychische slaapstoornis is dus te verhelpen – met de juiste kennis, de juiste methode en professionele begeleiding.
Ontdek meer artikelen
Bronnen en onderzoeken:
Harvey, A. G. (2002). A cognitive model of insomnia. Behaviour Research and Therapy, 40(8), 869-893.