Waarom ontspanningsmuziek kan helpen bij het inslapen.

Zodra het gevoel ontstaat dat we iets goeds voor onszelf doen en goed voor onszelf zorgen, heeft dat een positief effect op ons welzijn en komen we tot rust. Dit werkt onder andere ook met slaapmuziek. Al sinds mensenheugenis duiden bepaalde geluidsgolven op gevaar voor ons lichaam, terwijl andere geluidsgolven ons kalmeren. De neuromuziekwetenschap toont aan dat muziek en geluiden niet alleen de stemmingsverbeterende hormonen serotonine, dopamine en oxytocine verhogen, maar ook het stresshormoon cortisol kunnen verlagen, wat op zijn beurt kan helpen bij problemen met inslapen.   

Steeds meer websites en YouTube-kanalen beloven met diverse, urenlange muziekmixen heel specifieke stemmingen en gemoedstoestanden op te roepen. Hier is van alles te vinden, van natuurgeluiden voor meditatie of concentratie tot ontspanningsmuziek om in slaap te vallen. Veel van deze video’s bevatten zogenaamde binaurale beats. Binaurale tonen worden in de VS al sinds de jaren zeventig gebruikt.  

Een binaurale beat is een akoestisch fenomeen. Het ontstaat wanneer het linker- en het rechteroor twee verschillende tonen met vergelijkbare frequenties waarnemen, waarna de hersenen een derde toon genereren. De frequentie van deze waargenomen toon ligt precies in het midden van de twee gehoorde tonen. De waargenomen toon ontstaat alleen wanneer beide oren afzonderlijk worden blootgesteld aan geluid. Daarom is een stereohoofdtelefoon een belangrijke voorwaarde om de ontspanningsmuziek te kunnen gebruiken om in slaap te vallen. 

Slaap wordt gekenmerkt door bepaalde frequenties in onze hersenactiviteit. Deze frequenties zijn het sterkst gesynchroniseerd tijdens de diepe slaap: de zogenaamde deltagolven (0-4 Hz) en thetagolven (5-8 Hz). Als er dus met behulp van binaurale tonen een grootschalige synchronisatie van de zenuwcellen in een gewenst frequentiebereik kan worden opgewekt, ligt het voor de hand te veronderstellen dat daarmee ook de slaap kan worden beïnvloed. Het zou mooi zijn als het luisteren naar een bepaalde frequentie ons in een diepe slaap zou laten wegzakken. Helaas wijzen niet alle onderzoeken op een synchronisatie als gevolg van binaurale beat-stimulatie. Het speelt een belangrijke rol hoe lang en wanneer precies de geluiden worden aangeboden. Bovendien hangt het effect af van nog onduidelijke persoonlijke factoren. Een team van onderzoekers kon aantonen dat de muzikale stimulatie bij sporters een positieve stemming en een hoge slaapkwaliteit teweegbracht. Deze resultaten zijn echter moeilijk te generaliseren naar de algemene bevolking, omdat er te veel onderzoeken zijn met deels tegenstrijdige resultaten.

Aangename geluiden, zoals rustige muziek of het ruisen van golven, kunnen helpen om ongewone en storende geluiden te negeren terwijl je in slaap valt. Sommige mensen maken ook gebruik van luisterboeken. Het kan echter – net als bij oordopjes – gebeuren dat je na verloop van tijd zonder deze extra geluiden moeilijk in slaap kunt vallen. Dit wordt het gewenningseffect genoemd.