Sport en gezondheid: waarom is beweging zo belangrijk?

Waarom sport zo belangrijk is, kan worden samengevat in een wetenschappelijke bevinding: sport verlengt het leven, want de mens is een bewegingsdier. Al in het stenen tijdperk liepen we dagelijks 20 tot 30 kilometer om voedsel te vinden of voor gevaar te vluchten. Vanuit evolutionair-biologisch oogpunt zijn we nog steeds gemaakt om te jagen en te verzamelen. Het bewegingsapparaat is de afgelopen 10.000 jaar niet veranderd, maar onze levenswijze wel.

Omdat het lichaam is afgestemd op een actieve levensstijl, hebben we tegenwoordig een tegenwicht nodig voor het comfortabele dagelijkse leven. We zitten dagelijks minstens acht uur op kantoor, en onderweg daarheen in de auto, de bus of de trein. Na het werk zijn we graag lui en maken we het ons gezellig op de bank. Van het leven in het stenen tijdperk is geen spoor meer te bekennen.

En toch snakken alle lichaamsfuncties naar activiteit, waaronder:

• spieren
• Botten
• Hart- en vaatstelsel
• Het immuunsysteem
• Hersenen

Wat velen niet weten: onze botten en gewrichten blijven alleen stabiel door fysieke belasting. De botgroei wordt gestimuleerd door de prikkel van de spieren en de druk die bij belasting ontstaat. Als deze prikkel uitblijft, breekt het weefsel af en wordt het bot broos. Bij de gewrichten is het vergelijkbaar: bij gebrek aan beweging treedt slijtage op. Lopen en springen zijn dus gezonder dan lekker met de benen omhoog zitten. Vooral vrouwen lopen vanaf de menopauze een toenemend risico op osteoporose en hebben daarom regelmatige lichaamsbeweging nodig als preventieve maatregel.

Door te sporten brengen we lichaam en geest in beweging en weer in balans. Want wie zijn dagelijks leven zonder sport doorbrengt, wordt vatbaar voor stress, raakt uit balans en wordt vaker ziek. Sport is daarom onmisbaar voor onze gezondheid en ons welzijn. Studies tonen zelfs aan dat mensen die weinig bewegen en meer dan acht uur per dag zitten, een 80 procent hoger sterfterisico hebben.

Al in de jeugd effent sport de weg naar een gezond en mentaal evenwichtig leven. Daarom is het zo belangrijk om de bewegingsdrang van kinderen te stimuleren, in plaats van ze voor de tv of tablet te parkeren. Want wie zich als kind niet goed mocht uitleven, vindt als volwassene vaak maar moeilijk de weg naar een actief leven.

Het beste is trouwens een afwisselend sportprogramma met uithoudingsvermogen, kracht, coördinatie en lenigheid. Wie te eenzijdig traint, loopt het risico op lichamelijke klachten. Een goede mix zou bijvoorbeeld driemaal per week matige uithoudingstraining en tweemaal per week krachttraining zijn. Wie aan krachttraining doet, zou dus ook moeten joggen, fietsen of zwemmen en regelmatig zijn spieren moeten rekken. Wie daarentegen dol is op lange fietstochten, kan zijn spieren versterken met een paar push-ups en sit-ups.

Veel mensen denken bij sport alleen aan wat het met het lichaam doet. Maar ook de psyche heeft baat bij regelmatige beweging. Hier zijn de belangrijkste voordelen van sport:

• Hart en longen worden getraind.
• Spieren worden opgebouwd.
• Sport verhoogt de botdichtheid en beschermt tegen osteoporose.
• Regelmatige lichaamsbeweging verlaagt de bloedsuikerspiegel.
• Sport gaat hoge bloeddruk tegen.
• Beweging heeft een positief effect op de cholesterolwaarden.
• De slijtage van de gewrichten wordt verminderd.
• De celwanden blijven elastisch.
• Sport vertraagt het verouderingsproces.
• Het aantal immuuncellen in het bloed neemt toe.
• Recreatieve sporters verlagen hun risico op kanker met ongeveer 20 tot 30 procent.
• De hersenen worden beter doorbloed en krijgen meer zuurstof.
• Beweging bevordert de aanmaak van nieuwe zenuwcellen en verhoogt de prestaties van de hersenen.
• Sport zorgt voor de afgifte van neurotransmitters zoals serotonine, dopamine en noradrenaline.
• Tegelijkertijd wordt het stresshormoon cortisol afgebroken.
• Sport versterkt de psyche en werkt antidepressief.

De lijst is lang; dat zou zelfs de grootste sportmuffel ervan moeten overtuigen dat regelmatige beweging goed is voor lichaam en geest. Niet in de laatste plaats zorgt sport voor een beter lichaamsgevoel, versterkt het ons zelfvertrouwen, stimuleert het de stofwisseling en geeft het ons energie voor de dag. Tijdens het joggen of fietsen kun je je hoofd heerlijk leegmaken en na een stressvolle dag op het werk beter tot rust komen. Door regelmatig te sporten verbetert zelfs je slaap.

Daarnaast herstellen actieve mensen na een ziekte of blessure meestal sneller en vinden ze sneller hun oude vorm terug. Het immuunsysteem werkt actief; dankzij de goede doorbloeding houden de slijmvliezen ziekteverwekkers al op afstand. Naarmate je ouder wordt, helpt regelmatige lichaamsbeweging en krachttraining zelfs om valpartijen te voorkomen en zo blessures te voorkomen.

Onder gezondheidssport vallen verschillende sportactiviteiten die bevorderlijk zijn voor zowel de lichamelijke als de geestelijke gezondheid. Het doel is om op een rustige manier de spieren te versterken, het uithoudingsvermogen te trainen of de geest te versterken. Het gaat dus niet om competitiedrang of het leveren van prestaties. Gezondheidssport dient in de eerste plaats ter preventie, revalidatie, therapie en ontspanning. Het wordt daarom met name aanbevolen bij blessures aan spieren, botten of gewrichten, bij rugklachten, bij hart- en vaatziekten of ter voorkoming van stress.

Veel verenigingen, instellingen en sportscholen bieden cursussen aan die niet alleen de algemene conditie bevorderen, maar ook op een gewrichtsvriendelijke manier en met gecontroleerde belasting de gezondheid in stand houden, herstellen of bevorderen, bijvoorbeeld

• ruggymnastiek
• coronaire sport
• Ontspanningstechnieken
• Fasciatraining
• Osteoporosepreventie
• Bekkenbodemtraining
• Evenwicht & stabilisatie
• Nordic walking
• Rekken
• Pilates
• Yoga

Deze activiteiten zijn vooral bedoeld voor mensen met gezondheidsproblemen, maar dienen ook ter preventie om ziekten te voorkomen. Opgeleide trainers en trainsterren laten oefeningen zien die gericht zijn op het verbeteren van de houding, het stabiliseren van gewrichten of het bevorderen van de beweeglijkheid. Daarnaast geven ze tips voor het dagelijks leven die iedereen thuis gemakkelijk kan toepassen.

Omdat onze moderne levensstijl volledig ingaat tegen de natuurlijke bewegingsdrang van het lichaam, richt gezondheidssport zich allang niet meer alleen op senioren of mensen met blessures en aandoeningen. Tegenwoordig klagen ook jongeren door gebrek aan beweging en overwegend zittende beroepen over spanningen, rugpijn en hernia’s. Gezondheidssport is daarom bedoeld voor iedereen die in het dagelijks leven weinig beweegt en wiens steunapparaat door het vele zitten vervormd raakt. Door de toenemende gemakzucht atrofiseren de spieren, neemt het uithoudingsvermogen af en wordt het lichaam vatbaarder voor ziekten. Preventieve gezondheidssport gaat dit alles tegen en verbetert de levenskwaliteit en het welzijn aanzienlijk door minder pijn en meer mobiliteit.

Matige sportbeoefening is in principe gezond. Toch zijn er enkele sporten die een laag risico op blessures hebben, de gewrichten niet overmatig belasten en het uithoudingsvermogen trainen zonder de belastingsgrens te overschrijden.

Beginners en mensen met een lichamelijke beperking kunnen hun conditie op peil houden of verbeteren met de volgende gezonde sporten:

• Wandelen
• Joggen
• Fietsen
• Zwemmen
• Wandelen
• Gymnastiek
• Tafeltennis
• Dansen
• Squash

Zelfs drie keer per week stevig wandelen zet de bloedsomloop al op gang. Voor sportmuffels is er echt geen excuus om lichamelijke activiteit uit de weg te gaan, want een rondje om de hoek kan iedereen wel. Je kunt het beste je favoriete sport kiezen en je bij een groep aansluiten. Samen sporten is dubbel zo leuk en je merkt de inspanning niet eens. Bovendien kunnen jullie elkaar stimuleren en motiveren om door te zetten.

Iedereen heeft een andere motivatie om te sporten:

• Plezier: de meesten voelen een innerlijke drang om te bewegen, omdat ze zich anders uit balans voelen. Een rondje joggen, een fietstochtje maken, een paar baantjes trekken in het zwembad of gewoon dansen op je afspeellijst – de meeste mensen bewegen van nature graag, omdat het gewoon leuk is. Dat heerlijke gevoel na het sporten, de ‘runner’s high’, die heerlijke vermoeidheid en het goede humeur zorgen ervoor dat je steeds weer zin krijgt om te gaan sporten – ook al kost het soms wat moeite om na een werkdag nog even naar de sportschool te gaan.
• Prestatiegerichtheid: er zijn ook topsporters die de competitiedrang in hun bloed hebben, die sport zien als een uitdaging om steeds weer tot het uiterste te gaan, die de vergelijking met anderen zoeken en door discipline en harde training het beste uit zichzelf willen halen.
• Uiterlijk: Een gespierd lichaam wordt tegenwoordig als esthetisch beschouwd en is voor velen de drijfveer om meer te sporten. Zichtbare spieren, een platte buik en een mooi gevormde billen zijn het doel van krachttraining en een gezonde levensstijl. Zelfoptimalisatie behoort tegenwoordig tot de dominante thema’s en sport is een beproefd middel om af te vallen of op gewicht te blijven.
• Verstand: Dan zijn er nog degenen die uit verstand sporten. Zij weten: het lichaam heeft beweging nodig. Zonder regelmatige duurtraining en gerichte spieropbouw doet de rug pijn, doen de gewrichten pijn en voel je je gewoon niet fit en onwel. Sport is voor hen een preventieve maatregel die routinematig wordt uitgevoerd.
• Therapie: En er zijn ook mensen die zich voor elke sportbeurt moeten vermannen, die eigenlijk te lui zijn om hun hardloopschoenen aan te trekken of hun krachttraining te doen. Zij sporten op doktersvoorschrift, omdat ze al last hebben van aandoeningen of blessures en de klachten alleen onder controle kunnen krijgen door regelmatig te sporten.

Wat je motivatie ook is: het belangrijkste is dat je regelmatig sport, zodat je zo lang mogelijk gezond, fit en actief blijft. Als bewegen voor jou tot nu toe meer een verplichting dan een plezier is, zoek dan een sport die je leuk vindt. Het aanbod bij sportverenigingen en sportscholen is enorm. Het is het beste om dit samen met vrienden te doen; dan heeft het sportprogramma ook nog een gezellig neveneffect en zorgt het voor een goed humeur.

Als je sport daarentegen al als een verplichting ziet om in vorm te blijven en je figuur te behouden, moet je je trainingsschema omwille van je gezondheid nog eens heroverwegen. Want te fanatiek trainen zonder enig plezier kan een negatief effect hebben op lichaam en geest.

Zitten is het nieuwe roken, want dagen met weinig beweging op kantoor zijn echt giftig voor het lichaam. Veel zitten heeft roken zelfs al ingehaald als gezondheidsrisico nummer 1. Wie niet aan sport doet en de hele dag alleen op de bank, in de bureaustoel en in de auto doorbrengt, verhoogt het risico op ziekten en schade aan het bewegingsapparaat. Bovendien presteert de hersenen minder goed en kunnen er ook psychische problemen optreden.

Typische aandoeningen en klachten die worden bevorderd door een chronisch gebrek aan beweging:

• Hoge bloeddruk
• Hart- en vaatziekten
• Kortademigheid
• Gevoeligheid voor infecties
• Allergieën
• Diabetes mellitus type 2
• Gewichtstoename
• Rugpijn
• Spanningsklachten
• Spierafbraak
• Gewrichtsslijtage
• Trombose
• Herseneninfarct
• Kanker
• Concentratieproblemen
• Prestatieverlies
• slecht humeur
• Depressies
• Angststoornissen
• dementie

Zelfs als je maar twee weken niet sport, merk je al de negatieve gevolgen van het gebrek aan beweging. Traplopen kost veel meer moeite, je raakt al bij lichte inspanning buiten adem, die krat water voelt ongelooflijk zwaar aan en je komt verrassend snel aan. Na vier weken zonder sport neemt het spierweefsel af, na acht weken slaat het lichaam vet op in de cellen. Daarom geldt: zet je eroverheen en houd vol! Sport verandert je leven ten goede en is bij veel kwaaltjes het beste medicijn.