Heb je ooit last gehad van nek- of rugpijn? Heb je ooit vreemde knobbeltjes in je spierweefsel gevoeld?

Dan is de kans groot dat je een triggerpunt bent tegengekomen. Myofasciale triggerpunten spelen een belangrijke rol in de geneeskunde, omdat ze tot de meest voorkomende oorzaken van chronische pijn en spanning behoren.

In dit artikel leer je wat triggerpoints zijn, hoe ze ontstaan en hoe je deze drukpijnpunten gericht kunt opsporen en losmaken.

Het goede nieuws is: je kunt myofasciale triggerpunten ook zonder hulp van een therapeut zelf opsporen en bewerken (‘triggeren’). Daarbij kun je vertrouwen op je eigen lichaamsgevoel.

Myofasciale triggerpoints, die dus in het spier- en fasciweefsel voorkomen, komen in geïndustrialiseerde landen veel voor en zijn vaak de oorzaak van pijn in het bewegingsapparaat.

De term is afgeleid van het Engelse woord „to trigger“ (activeren), omdat triggerpunten bij aanraking of druk pijn veroorzaken – zoals bijvoorbeeld hoofdpijn, nekpijn of schouderpijn. Deze pijn kan zelfs uitstralen naar andere delen van het lichaam (dit wordt „referred pain“ of „uitstralende pijn“ genoemd).

In het myofasciaal weefsel treedt een voortdurende samentrekking van de spiercellen op, samen met een reactieve overstrekking van aangrenzend weefsel; bloedvaten worden samengedrukt en de zuurstoftoevoer naar het aangetaste weefsel neemt af.

De gevolgen zijn een myofasciaal zuurstoftekort, in combinatie met een lokaal tekort aan energie die eigenlijk nodig zou zijn om de samengetrokken spiercellen te ontspannen. Uit deze lokale contractieknoop ontstaat het zogenaamde triggerpunt – een puntvormige, knoopachtige verharding in de spier.

Triggerpunten zijn, volgens de definitie, te vinden in verhard myofasciaal weefsel (hardspann).

In de omgangstaal noemen we dit hypertone weefsel vaak ten onrechte ‘verkorte’ spieren. Ten onrechte, omdat spieren puur fysiologisch gezien niet kunnen verkorten.

Een spier heeft altijd dezelfde aanhechtings- en uitgangspunten en is tussen deze punten gespannen. Alleen de spanning van de spier kan variëren. Van een losse eigen spanning van de spier in rust (rusttonus) tot volledige contractie onder belasting.

En juist wanneer spieren na een samentrekking niet meer terugkeren naar hun oorspronkelijke, lage rustspanning en in een overmatige spanning blijven hangen, noemen we de spier in de volksmond ‘verkort’.

Voor zelfbehandeling met triggerpointmassage maakt het type triggerpoint geen verschil. De pijn die de verschillende soorten triggerpoints veroorzaken, voelt echter anders aan.

Daarom leggen we je hier kort het verschil uit: er zijn actieve en latente triggerpunten.

Het verschil is dat actieve triggerpoints al zonder mechanische stimulatie opvallen en pijn veroorzaken. Door een actief myofasciaal triggerpoint te stimuleren, kunnen de typische, alledaagse klachten worden nagebootst.

Het latente triggerpunt daarentegen is klinisch stil. Het hindert ons niet in het dagelijks leven, het valt verder niet op. Pas bij sterke stimulatie door druk of rek kan pijn, die meestal uitstralend is, worden opgewekt. In dit geval kan echter geen pijn worden opgewekt die we uit het dagelijks leven kennen.

De precieze oorzaken van triggerpoints zijn zeer complex.

De belangrijkste oorzaak is echter meestal spierverkramping en overbelasting van de spieren, die zich jarenlang voortzetten en zo het triggerpunt doen ontstaan.

Hoewel iedereen een triggerpunt kan krijgen, is er vooral een verband tussen zittend werk en weinig fysieke activiteit enerzijds en het ontstaan van triggerpunten anderzijds.

We hebben enkele van de meest voorkomende factoren voor het ontstaan op een rijtje gezet:

Amerikaanse wetenschappers hebben in het kader van onderzoek vastgesteld dat er in triggerpunten meer ontstekingsstoffen te vinden zijn, die lokale ontstekingsreacties uitlokken en zo de typische pijn veroorzaken.

Het gebied van de kleine spierverhardingen vertoont in dit geval een zeer lage pH-waarde, wat leidt tot verzuring. Ook is het zuurstofgehalte van het weefsel in deze gebieden lager dan normaal.

Door een behandeling nam de concentratie van de ontstekingsstoffen in de verhardingen drastisch af en nam de verzuring af – en daarmee ook de pijn.

Met een beetje gevoel in je vingertoppen kun je zelf triggerpoints op je lichaam opsporen. Strijk hiervoor met lichte druk en je vingers loodrecht over je spieren om triggerpoints te vinden.

Triggerpunten voelen aan als kleine knobbeltjes of bultjes in het weefsel. Als je iets steviger drukt, voel je de knobbeltjes mogelijk duidelijker. Triggerpunten kun je niet alleen met je handen opsporen, maar ook met behulp van zogenaamde TRIGGER TOOLS.

Ze zijn er in allerlei uitvoeringen: van kunststof of hout, klein of groot, laag of hoog. Wat ze allemaal gemeen hebben, is dat ze de duim van een therapeut moeten vervangen. Ze bieden je dus ondersteuning bij de zelfbehandeling van triggerpunten waar je met je duim misschien zelf helemaal niet bij zou kunnen komen, bijvoorbeeld op je rug.

Bovendien is het gebruik van TRIGGER TOOLS als hulpmiddel de aanzienlijk duimvriendelijkere variant en helpt het je om triggerpunten los te maken.

Triggerpunten kunnen in de meest uiteenlopende weefselsoorten op de meest uiteenlopende plaatsen in het lichaam voorkomen. Het myofasciale weefsel wordt het vaakst aangetast.

Verder vinden we lokale, bij druk pijnlijke verhardingen in het gebied van pezen, banden, botten en in het onderhuidse bindweefsel (fascia superficialis). De literatuur vermeldt echter ook duidelijk gedefinieerde drukpijnpunten die bij de meeste mensen op een bepaald punt in de spier te vinden zijn; ze kunnen echter overal ontstaan waar bijvoorbeeld verkeerde druk- en trekbelastingen op het weefsel inwerken.

Hieronder volgt een overzicht van enkele lichaamsdelen waar deze verhardingen vaak voorkomen:

Dat verschilt niet alleen sterk van persoon tot persoon, maar zelfs twee triggerpunten bij één en dezelfde persoon kunnen verschillend hevige klachten veroorzaken.

Aan de ene kant kunnen triggerpunten duidelijk voelbaar zijn in het weefsel, maar tegelijkertijd geen enkele klacht veroorzaken. Aan de andere kant kun je de verharding in het weefsel bij het betasten nauwelijks voelen, maar toch klagen over duidelijke pijn.

Niet in de laatste plaats is het van doorslaggevend belang welke omliggende weefselsoorten door het triggerpunt worden ‘afgeknepen’. Als er bloedvaten bij betrokken zijn, kan de bloedtoevoer in het betreffende gebied worden belemmerd, wat kan leiden tot een tekort aan zuurstof en het ontstaan van nieuwe, secundaire triggerpunten bevordert.

Wanneer daarentegen een zenuw door de verhoogde spanning in het weefsel van het drukpijnlijke punt in het nauw wordt gedreven, kunnen stekende zenuwpijnen met de hoogste pijnintensiteit optreden, wat voor de betrokkene een aanzienlijke vermindering van de levenskwaliteit kan betekenen.

Voor triggerpunttherapie kunnen verschillende methoden worden toegepast.

De aard van de behandeling hangt vooral af van de ernst van de triggerpoints, de bijbehorende symptomen en de onderliggende oorzaken.

Daarom moet elke patiënt individueel worden bekeken en behandeld.

We stellen enkele mogelijkheden voor de behandeling van triggerpunten voor.

Zelfmassage:

Als je pijn hebt die moeilijk tot één enkel pijnpunt te herleiden is, kun je over een groter gebied druk uitoefenen door met de fascia-roller te rollen of door een paar seconden op de pijnlijke plek te blijven. Zo worden triggerpoints gestimuleerd.

Maar let op: te veel druk kan leiden tot nog meer spanning en zelfs zenuwen beknellen. Patiënten moeten dus voorzichtig te werk gaan bij zelfmassage.

Als alternatief voor de methode waarbij je over een groter gebied werkt, kun je in het pijnlijke gebied naar afzonderlijke triggerpunten zoeken en je weefsel gerichter stimuleren met kleinere hulpmiddelen. Bijvoorbeeld met fascia-ballenof TRIGGER TOOLS, die precies voor dit soort gerichte toepassing zijn bedoeld.

Je kunt de triggerpunten lokaliseren door goed te letten op de signalen die je lichaam je geeft. Hoe sterker het pijnsignaal, hoe groter de kans dat je een triggerpunt hebt gevonden.

Daarnaast kun je met je vingers voelen of het punt aanvoelt als een bultje of knobbeltje. Dit wijst er bovendien op dat het een drukpijnpunt is.

Misschien merk je zelfs dat bij stimulatie van dit punt een andere plek in je lichaam reageert. Dat heb je al leren kennen als pijnprojectie.

Je hebt nu twee mogelijkheden:

Ofwel gebruik je je duim als ‘therapie-instrument’, zoals therapeuten doorgaans doen, ofwel gebruik je de aanzienlijk duimvriendelijkere variant – de TRIGGER TOOL of een fascia-bal zoals bijvoorbeeldde BALL 08. Met je duim heb je bovendien de mogelijkheid om de voelbare knobbeltjes weg te masseren.

Beslis zelf welke vorm van triggermassage het beste bij jou en je lichaam past. Houd er rekening mee dat spierpijn, die ontstaat door te veel spanning in het weefsel, normaal gesproken afneemt door de uitgeoefende druk. Mocht je na herhaaldelijk gebruik geen verlichting voelen, vraag dan advies aan een daarvoor opgeleide specialist.

Manuele behandeling: 

Een fysiotherapeut rekt het spierweefsel uit met speciale handgrepen of met behulp van een massagestokje en bewerkt en lost zo de triggerpunten gericht op.

Bij de manuele behandeling moet de therapeut veel druk uitoefenen op de pijnlijke plek.

Het helpt om je tanden op elkaar te klemmen en eraan te denken dat de pijn na de behandeling zal afnemen.

Tijdens de fysiotherapie moeten patiënten ook leren om verkeerde houdingen te vermijden en spieren gericht te versterken.

Koudetherapie/warmtetherapie:

Terwijl kou (bijvoorbeeld door het gebruik van een speciale koudespray) kan leiden tot het uitschakelen van het triggerpunt, stimuleert warmte de doorbloeding en draagt zo bij aan het verlichten van de pijn.

Warmwaterkruiken, warmtepleisters of zakjes met kersenpitten zijn geschikt voor een eerste behandeling thuis.

Dry-needling: 

Bij deze methode wordt het triggerpunt door een arts of natuurgeneeskundige met een acupunctuurnaald aangestoken, wat kan leiden tot spierontspanning en het afnemen van de lokale ontsteking.

Schokgolftherapie: 

Als de triggerpunten erg diep liggen en daardoor moeilijk bereikbaar zijn, of als de spieren over een groot gebied zijn aangetast, wordt schokgolftherapie aanbevolen.

Medicamenteuze behandeling:

Als de pijn erg hevig is, kan medicamenteuze behandeling voor een korte periode ook zinvol zijn.

In deze gevallen worden meestal spierverslappers of pijnstillers gebruikt.

Het innemen van medicijnen mag uitsluitend plaatsvinden na overleg met een arts en niet op eigen initiatief.

Triggerpoint-injecties:

Als de klachten bij triggerpoints al chronisch zijn geworden, kunnen de spierpijnen ook met injecties worden behandeld.

Hierbij worden de medicijnen met een fijne naald rechtstreeks in het triggerpunt geïnjecteerd om de spanning in het weefsel te verlichten.

Dergelijke injecties mogen echter niet als eerste keuze worden beschouwd, maar moeten pas worden toegepast als alle andere methoden de klachten niet kunnen verlichten.

Belangrijk: de hierboven genoemde maatregelen behandelen alleen de pijnklachten in acute gevallen.

In de loop van de behandeling moeten patiënten samen met een arts of fysiotherapeut achterhalen wat de oorzaak van de triggerpunten is en bespreken met welke maatregelen het ontstaan ervan kan worden voorkomen.

De spierverhardingen door triggerpoints zijn weliswaar klein, maar kunnen tot veel verschillende vormen van pijn en soms aanzienlijke bewegingsbeperkingen leiden.

Het goede nieuws: vaak kun je zelf actie ondernemen om triggerpoints te verhelpen en de pijn te verlichten. Let er echter op dat je niet alleen de acute problemen aanpakt, maar ook op de lange termijn op zoek gaat naar de oorzaken.

Want als je weet waardoor de knopen bij jou ontstaan, kun je met de juiste maatregelen ingrijpen, zodat het helemaal niet zo ver komt.

Bepaal het liefst zelf welke vorm van triggermassage het beste bij jou en je lichaam past.

Houd er rekening mee dat spierpijn die ontstaat door te veel spanning in het weefsel, normaal gesproken afneemt door de uitgeoefende druk.

Mocht je na herhaaldelijk gebruik geen verlichting ervaren, vraag dan advies aan een daartoe opgeleide specialist.