Piriformis-syndroom: oorzaken, symptomen en behandeling
Als je last hebt van pijn in je billen die uitstraalt naar je benen en zelfs gevoelloosheid en tintelingen veroorzaakt, denk je waarschijnlijk meteen aan een hernia. Maar dat hoeft niet altijd de oorzaak van je klachten te zijn. Er is namelijk een neuromusculaire aandoening, het piriformis-syndroom, die gepaard gaat met zeer vergelijkbare symptomen. Deze lijken weliswaar op die van een hernia, maar hebben een andere oorzaak. In ons artikel vind je alle belangrijke informatie over oorzaken, symptomen en behandelingsmogelijkheden.
Het piriformis-syndroom treedt op wanneer de piriformis-spier (Musculus piriformis) door spanning of een ontsteking verstijft en daardoor druk uitoefent op de ischiaszenuw. Om de pijn bij het piriformis-syndroom te begrijpen, is het daarom ook de moeite waard om even naar de ligging van de spier te kijken. De peervormige piriformis-spier behoort tot de binnenste laag van de heupspieren. Hij ligt onder de grote bilspier en loopt langs de binnenkant van het bekken, waar hij het heiligbeen met het dijbeen verbindt.
De musculus piriformis heeft als taak om het bovenbeen in staande houding naar buiten te draaien, te strekken en te spreiden, en om het heupgewricht te stabiliseren door de heupkop in de heupkom te houden.
Normaal gesproken is deze spier zeer rekbaar en soepel, maar hij kan door ongevallen, spanningen, ontstekingen, overbelasting of een verkeerde houding verkorten en verharden. Dan drukt hij op de ischiaszenuw die vlak daarnaast loopt en veroorzaakt daar pijn, gevoelloosheid en tintelingen. De klachten zijn vooral merkbaar bij beweging en nemen meestal af in liggende houding.
Opmerking: Rondom de bilspieren bevinden zich nog veel meer anatomische structuren, zoals de diepe bilspieren, die de ischiaszenuw kunnen beknellen. Om deze reden geven deskundigen tegenwoordig de voorkeur aan de term „diep bilspiersyndroom“. Aangezien de term piriformis-syndroom echter gangbaarder is, blijven we deze in ons artikel gebruiken.
Piriformis-syndroom: symptomen
De volgende symptomen kunnen optreden als je last hebt van het piriformis-syndroom:
- Pijn in de billen, die doorgaans slechts aan één kant optreedt. De pijn kan niet alleen in de billen worden gevoeld, maar ook langs het verloop van de ischiaszenuw uitstralen naar de achterkant van het bovenbeen.
- Gevoelsstoornissen zoals gevoelloosheid en tintelingen in de billen of in het boven- en onderbeen en de kuit, die kunnen doortrekken tot in de voetzool en de tenen.
- Verergering van de klachten bij bewegingen waarbij de bilspieren worden aangespannen. Bijvoorbeeld bij joggen, fietsen, traplopen, tillen, staan, squats maken of zitten op een harde ondergrond.
- Rugpijn
- Verminderde bewegingsvrijheid van het heupgewricht
Musculus piriformis: de aard van de pijn wijst op de oorzaak
We hebben hierboven al enkele symptomen genoemd die bij het piriformis-syndroom optreden. Pijn is heel kenmerkend voor deze neuromusculaire aandoening.
Naast pijn in de billen en het been kan het piriformis-syndroom ookleiden tot pijn in de lumbale wervelkolom. Bij het stellen van een diagnose moet daarom altijd een hernia in de lumbale wervelkolom worden uitgesloten, waarbij eenuitpuilende tussenwervelschijf op de zenuwwortel drukt.
Aangezien de klachten bij het piriformis-syndroom niet te wijten zijn aan zogenaamde ischialgie als gevolg van tussenwervelschijfproblemen, wordt het in de orthopedie daarom ook wel pseudo-ischias genoemd. Alleen een grondig onderzoek kan uitsluitsel geven, zodat je arts je de juiste behandeling kan voorschrijven
Piriformis-syndroom: oorzaak
Naast eerdere blessures in het gebied van de billen en sporten die het lichaam zwaar belasten, kan vooral langdurig zitten het ontstaan van het piriformis-syndroom bevorderen. Omdat we tijdens lange kantoordagen vaak urenlang roerloos in dezelfde houding achter de computer zitten, ontstaat er een zeer eenzijdige lichaamshouding en belasting. De piriformis-spier verhardt als gevolg van de spieronevenwichtigheid; de fascia in de bilspier worden onvoldoende gestrekt en worden inflexibel, wat leidt tot spanningen en tegenspanningen die gepaard gaan met veel druk op het weefsel. Hierdoor worden het weefsel en de ischiaszenuw niet meer voldoende voorzien van zuurstof en voedingsstoffen, wat een oorzaak is van de beschreven symptomen. Bovendien worden stofwisselingsafvalstoffen niet meer goed afgevoerd. Dit kan ontstekingsprocessen rondom de piriformis-spier en de ischiaszenuw bevorderen.
De verharde spier oefent bovendien druk uit op de ischiaszenuw, aangezien deze direct langs de piriformis-spier loopt of bij sommige mensen zelfs erdoorheen. De ischiaszenuw heeft dan simpelweg te weinig ruimte en de bovengenoemde symptomen ontstaan.
De pijn treedt vooral op bij beweging of bij directe druk, omdat hierdoor de prikkel op de ischiaszenuw nog wordt versterkt. Typische klachten uiten zich dan, naast pijn en gevoelsstoornissen, in het gevoel dat men het been moet ontspannen en uitschudden. Ook mank lopen als gevolg van de beperkte beweging in de heup is mogelijk.
Piriformis-syndroom: duur
De duur van het piriformis-syndroom kan sterk variëren en hangt af van verschillende factoren. Bijvoorbeeld van de individuele ernst van de aandoening, de individuele anatomie van de patiënt, bijkomende aandoeningen, de aard van de behandeling en de uitvoering van de therapeutische maatregelen.
In sommige gevallen kan het piriformis-syndroom acuut zijn en slechts korte tijd aanhouden. In dat geval kan het met geschikte maatregelen, zoals fysiotherapie, rekoefeningen en ontstekingsremmende medicijnen, binnen enkele weken verbeteren. In andere gevallen wordt het syndroom echter chronisch en houdt het meerdere maanden aan.
Raadpleeg daarom bij klachten die wijzen op het piriformis-syndroom altijd een specialist. Een juiste diagnose en behandeling zijn namelijk cruciaal om de duur van het piriformis-syndroom (positief) te beïnvloeden. Artsen, fysiotherapeuten en osteopaten kunnen een individueel behandelplan voor je opstellen dat is afgestemd op jouw specifieke behoeften en omstandigheden.
Piriformis-syndroom: zo ziet de behandeling eruit
Hoewel de ideale behandeling van het piriformis-syndroom van geval tot geval verschilt, behoren beweging, ontspanning en rekoefeningen tot de belangrijkste maatregelen. We stellen je mogelijke behandelingsmethoden voor die helpen bij pijn in de billen:
- Fysiotherapie en gerichte oefeningen
Oefeningen vormen een belangrijke pijler in de behandeling om de gespannen spier te ontspannen. Ook functionele oefeningen en versterkende oefeningen voor de spieren rondom de piriformis-spier kunnen ondersteunend werken. Daarnaast zal een fysiotherapeut je ook oefeningen laten zien om de algemene spierfunctie en houding te verbeteren.
Naast fysiotherapie kun je ook zelf aan de slag door twee tot vier keer per week het meedoe-programma van BLACKROLL tegen ischiaspijn te volgen. Het bevat rekoefeningen, een handleiding voor myofasciale zelfmassage en oefeningen voor activering en versterking. Om alle oefeningen voorzichtig en pijnloos uit te voeren, raden we je aan de MED-fasciarol van BLACKROLL te gebruiken. Door de lagere hardheid kun je deze ook gebruiken als je over het algemeen erg pijngevoelig bent of voor therapeutische doeleinden, als je al pijn hebt.
Piriformis strekken: 6 oefeningen tegen pijn
- Manuele therapie
Fysiotherapeuten en osteopaten passen naast gerichte oefeningen ook manuele technieken toe, zoals massages en mobilisaties, om de spieren te ontspannen en de beweeglijkheid te verbeteren. Zo kijken osteopaten bijvoorbeeld naar holistische verbanden en kunnen ze vaststellen of het piriformis-syndroom zich mogelijk secundair heeft ontwikkeld als gevolg van een functionele bekken scheefstand.
- Warmte- en koudetherapie
Het toepassen van warmte (bijv. het aanbrengen van warme kompressen) en koude (bijv. ijspakken) kan helpen om spierspanningen te verlichten en pijn te verminderen. Probeer uit wat in jouw situatie het beste werkt.
- Ontstekingsremmende medicijnen en spierverslappers
Bij ontstekingen en hevige pijn kunnen niet-steroïde ontstekingsremmers (NSAID’s) verlichting bieden. Hiertoe behoren bijvoorbeeld de pijnstillers ibuprofen of diclofenac. Om de spanning in de spier en daarmee ook de pijn te verminderen, kun je je voor de korte termijn ook zogenaamde spierverslappers, oftewel spierontspannende medicijnen, laten voorschrijven. Houd er rekening mee dat dit de oorzaak niet aanpakt en dat het, als het al wordt gebruikt, slechts tijdelijk mag worden ingezet. Bijvoorbeeld om weer in beweging te komen.
- Injecties
Lokale injecties met ontstekingsremmende medicijnen (cortison in combinatie met een plaatselijke verdoving) of ontspannende medicijnen (Botox) rechtstreeks in de piriformis-spier kunnen pijn en ontstekingen gericht verminderen. Vraag jezelf of je behandelaar echter altijd af waarom dit is ontstaan en pak de oorzaak aan om op de lange termijn pijnvrij te blijven.
- Schokgolftherapie
Tot de niet-invasieve behandelingsmogelijkheden behoort ook de schokgolftherapie of ESWT. Hierbij maakt de orthopeed of fysiotherapeut gebruik van een sonde die met korte tussenpozen geluidsgolven met hoge energie afgeeft die enkele milliseconden duren. Deze dringen door de huid heen, stimuleren cellen en weefsels, bevorderen de doorbloeding en verminderen ontstekingen. Wat de behandeling van de oorzaak betreft, geldt hier hetzelfde als bij injecties en medicijnen.
- Ergonomische aanpassingen en houdingstraining
Om de belasting van de piriformis-spier te verminderen en klachten bij de bron te voorkomen, moet je je algemene houding verbeteren en je werkplek ergonomisch inrichten. Hierbij denk je bijvoorbeeld aan een in hoogte verstelbaar bureau en het instellen van de juiste zithoogte. Als je veel in de auto zit, is het de moeite waard om de zitpositie in de auto te optimaliseren en tijdelijk een kussen onder je te leggen. Ook regelmatige bewegingspauzes tijdens langere ritten doen wonderen.
- Gewichtsbeheersing
Ook overgewicht kan de piriformis-spier belasten. Gezond afvallen kan deze belasting verminderen. Als je er niet in slaagt om zelf je eetpatroon aan te passen, zoek dan hulp bij een voedingsdeskundige.
- Acupunctuur
De Chinese geneeskunde is gebaseerd op het idee dat energie, die door elke cel wordt geproduceerd, door het lichaam stroomt. Als er een blokkade in het lichaam ontstaat, kan deze energie niet meer stromen. Om de blokkade op te heffen, worden bij acupunctuur dus fijne naaldjes op bepaalde plaatsen in het lichaam geplaatst, waardoor ook de pijn die door het piriformis-syndroom is ontstaan, zou moeten afnemen.
- Chirurgische ingreep
In de eerste plaats moet een piriformis-syndroom altijd conservatief worden behandeld. Als het echter om een ernstig geval gaat en conservatieve maatregelen geen effect hebben, kan ook een operatie worden overwogen om de vernauwende weefselstructuren los te maken en zo de druk op de ischiaszenuw te verminderen.
Piriformis-syndroom: wanneer wordt het chronisch?
Heb je het gevoel dat je piriformis-syndroom maar niet overgaat? Onder bepaalde omstandigheden kan het piriformis-syndroom inderdaad chronisch worden. Bijvoorbeeld wanneer de onderliggende oorzaken, zoals spierspanningen of blessures, niet effectief en bij de bron worden behandeld, of wanneer het syndroom niet tijdig wordt herkend. Als de behandeling dan te laat wordt gestart, kunnen de klachten verergeren. Ook als patiënten de voorgeschreven behandeling niet opvolgen, kan de aandoening aanhouden.
Elk geval is echter anders en het piriformis-syndroom hoeft niet altijd meteen chronisch te worden. Raadpleeg bij klachten altijd een arts of specialist voor een nauwkeurige diagnose en de juiste behandeling.
Piriformis-syndroom: met deze onderzoeken wordt de diagnose gesteld
Als je vanwege je klachten een specialist hebt geraadpleegd, zal deze je eerst vragen stellen over je medische geschiedenis en je huidige symptomen. Beeldvormende onderzoeken zoals MRI, röntgenfoto's of echografie worden overigens niet uitgevoerd bij een vermoeden van het piriformis-syndroom. Veel doeltreffender voor een diagnose zijn klinische spiertests, waarmee het piriformis-syndroom kan worden onderscheiden van andere oorzaken met vergelijkbare symptomen.
Mogelijke tests die de aanwezigheid van het piriformis-syndroom kunnen bevestigen, zijn onder andere de Laseguè-test, de FAIR-test en de Pace-test.
Bij de Laseguè-test ga je plat op je rug liggen. De arts pakt nu het been aan de kant die pijn doet en strekt het ongeveer 70° omhoog. Als deze beweging pijn veroorzaakt, kan dit wijzen op een irritatie van de ischiaszenuw. Deze test kan echter ook positief uitvallen bij een hernia.
Voor de Pace-test ga je op een bank of stoel zitten en laat je je benen bungelen. De arts drukt nu in deze houding van buitenaf met zijn hand op je knieën, terwijl je je benen uit elkaar duwt. Leidt dit tot pijn? Dan zou er sprake kunnen zijn van het piriformis-syndroom.
Ook de FAIR-test is belangrijk en betrouwbaar voor het vaststellen of uitsluiten van een piriformis-syndroom. De afkorting FAIR staat voor de bewegingen waaruit het onderzoek bestaat. Namelijk: flexie(buigen),adductie(het naar het lichaamsmidden brengen van het ledemaat) en interne rotatie (het naar binnen draaien van het ledemaat). Met behulp van de FAIR-test kan weliswaar niet voor 100 procent worden aangetoond dat de klachten door het piriformis-syndroom worden veroorzaakt. De test levert echter een zeer belangrijk aanknopingspunt op bij de diagnose van dit syndroom.
Voor de uitvoering liggen patiënten op de gezonde zijde, waarbij het onderliggende been gestrekt is en het bovenlichaam zo vlak mogelijk op de onderzoekstafel rust. Het been aan de pijnlijke zijde wordtin de knie gebogen en naar het lichaam getrokken. De buiging in hetheupgewricht moet nu ongeveer 60° bedragen. Hetzelfde been wordt nu tegelijkertijd in het heupgewricht naar het lichaam toe gebracht en naar binnen gedraaid. Hierdoor ontstaat een rek van de piriformis-spier, doordat het bovenste been naar beneden in de richting van de onderzoekstafel wordt gedrukt.
De FAIR-test is positief als er tijdens het onderzoek pijn in de bil ontstaat.
Conclusie
Het piriformis-syndroom kan optreden wanneer de piriformis-spier de ischiaszenuw irriteert of beknelt, of de stofwisseling negatief beïnvloedt. Het syndroom heeft verschillende oorzaken. Hiertoe behoren anatomische variaties, ontstekingen, spierspanningen door overbelasting en blessures. De symptomen kunnen variëren van pijn in de billen en de onderrug tot gevoelloosheid en tintelingen in het been.
De diagnose van het piriformis-syndroom vereist een grondig onderzoek door een arts of therapeut, die verschillende diagnostische methoden kan toepassen. De behandelingsmogelijkheden variëren van fysiotherapeutische maatregelen, rekoefeningen en spierversterkende oefeningen tot medicamenteuze therapie en (in zeldzame gevallen) zelfs chirurgische ingrepen.
Een tijdige diagnose en een behandelingsstrategie die individueel is afgestemd op de klachten en de lichamelijke toestand zijn cruciaal om de symptomen te verlichten en een mogelijk chronisch verloop te voorkomen. Patiënten moeten daarom bij problemen altijd een orthopeed, fysiotherapeut of osteopaat raadplegen.
