Wat is slaapapneu? Oorzaken en behandeling

Herken je dit? Je slaapt naast iemand die luid snurkt en plotseling, uit het niets, stopt het snurken een paar seconden. Wat in eerste instantie misschien lijkt op een onschuldige onderbreking, kan een teken zijn van een wijdverbreid, maar vaak onopgemerkt gezondheidsprobleem: het slaapapneusyndroom.

Het slaapapneusyndroom treft wereldwijd miljoenen mensen en kan, als het onbehandeld blijft, leiden tot ernstige gezondheidscomplicaties. Maar wat is dit syndroom precies? Hoe wordt het gediagnosticeerd en welke behandelingsmogelijkheden zijn er? En hoe is het om met slaapapneu te leven?

In deze blogpost willen we precies deze vragen beantwoorden. In dit artikel geven we je een gedetailleerd inzicht in het slaapapneusyndroom, van de definitie, de oorzaken en risicofactoren, symptomen, gevolgen voor de gezondheid en diagnostische procedures tot de mogelijke behandelingen.

Tot slot geven we je handige tips en advies voor het dagelijks leven met slaapapneu. Ons doel is om je te informeren over dit wijdverspreide, maar vaak over het hoofd geziene gezondheidsprobleem en je te helpen een gezondere en meer rustgevende slaap te vinden. Het is tijd om slaap serieus te nemen en op reis te gaan naar een beter begrip van slaapapneu.

Lees verder en ontdek hoe je beter kunt slapen, ademen en leven.

De verschillende slaapstoornissen kunnen in zes verschillende groepen worden ingedeeld. Ademhalingsstoornissen zijn daar een van. Mensen die hier last van hebben, klagen vaak over ademhalingsproblemen, snurken luid en onregelmatig of hebben ademhalingsonderbrekingen tijdens de slaap. Dit alles verstoort niet alleen de nachtrust, maar kan de volgende ochtend bijvoorbeeld ook leiden tot uitputting of slaperigheid overdag.

Slaapapneu kan zowel anatomische als neurologische oorzaken hebben. Vaak spelen ook meerdere oorzaken een rol. Bij het centrale slaapapneusyndroom is de hersenen de oorzaak van de ademhalingspauzes. De hersenen sturen onvoldoende signalen om het lichaam aan te zetten tot ademen. Dit kan bijvoorbeeld het gevolg zijn van hersenbeschadiging door een beroerte of een tumor. Ook sterke pijnstillers kunnen ZSAS veroorzaken.

Bij het obstructief slaapapneusyndroom wordt de luchtstroom verminderd of afgesneden door vernauwde luchtwegen. Typische oorzaken van OSAS zijn woekeringen in de keelholte of allergieën en infecties die ervoor zorgen dat de neusslijmvliezen opzwellen. Ook anatomische bijzonderheden, zoals een ongunstige kaakstand of grote poliepen en keelamandelen, kunnen de ademhaling belemmeren.

Overgewicht wordt beschouwd als de belangrijkste risicofactor voor OSAS, omdat vet zich niet alleen op de buik, de benen en de billen ophoopt, maar ook in de hals en op de tong. Hierdoor wordt de keelholte vernauwd. Studies tonen bovendien aan dat ook leeftijd een risicofactor is, omdat het weefsel met de jaren van nature zachter wordt. Dit leidt er ook toe dat de spieren van de luchtwegen enigszins verslappen en ademhalingsonderbrekingen waarschijnlijker worden. Roken, alcohol en het gebruik van bepaalde medicijnen, met name spierverslappers, kunnen de keelholte extra ontspannen en de kans op ademhalingsonderbrekingen nog verder vergroten.

Het belangrijkste symptoom van slaapapneu, het zogenaamde leidende symptoom, zijn de nachtelijke ademstilstanden. Even houdt de ademhaling op, wat kan worden gevolgd door een snelle inademing. Maar omdat de ademstilstanden tijdens de slaap plaatsvinden, blijft dit symptoom vaak onopgemerkt – vooral door de patiënten zelf. De partner heeft meestal een grotere kans om dit symptoom op te merken. Hetzelfde geldt voor een ander typisch symptoom: luid en onregelmatig snurken. Soms is het geluid zo extreem dat zowel de slaap van de apneupatiënt als die van zijn of haar partner wordt verstoord.

Andere mogelijke symptomen van slaapapneu zijn hevig zweten tijdens de slaap, hoofdpijn in de ochtend of een droge mond en een geïrriteerde keel bij het ontwaken. Sommige patiënten moeten ’s nachts meerdere keren naar het toilet.

Daarnaast kunnen overdag symptomen optreden zoals concentratieproblemen, prikkelbaarheid, stemmingswisselingen of slaperigheid, wat te wijten is aan onvoldoende nachtrust. De loodzware vermoeidheid overdag is vooral gevaarlijk in het verkeer, omdat deze kan leiden tot een secondeslaapje.

Het is ook belangrijk om te weten dat niet iedereen alle symptomen van slaapapneu hoeft te vertonen. Ook de ernst van de symptomen kan van geval tot geval verschillen. Als je vermoedt dat je aan een slaapgerelateerde ademhalingsstoornis lijdt, kun je als eerste stap je partner, een vriend of een familielid vragen om je tijdens je slaap te observeren. Als het vermoeden wordt bevestigd, moet je absoluut een afspraak maken bij de arts en je laten behandelen.

Slaapbehoefte als richtlijn bij slaapstoornissen

Bij slaapstoornissen zoals slaapapneu is het vaak moeilijk in te schatten of je eigen slaap nog binnen het normale bereik valt of daar al duidelijk van afwijkt. Naast de slaapkwaliteit speelt ook de slaapduur een belangrijke rol om je herstel en gezondheid goed te kunnen beoordelen. Juist in vergelijking met leeftijdsafhankelijke richtwaarden wordt al snel duidelijk of je mogelijk te weinig of onrustig slaapt. Een tabel met slaapbehoefte per leeftijd, die de gemiddelde behoefte overzichtelijk weergeeft, biedt hierbij een nuttig houvast.

De diagnose van slaapapneu vereist doorgaans een uitgebreid onderzoek en monitoring van de slaap. De eerste stap is dat de patiënt zijn symptomen en slaapgewoonten met zijn huisarts bespreekt. Deze kan vervolgens beslissen of verdere tests en onderzoeken nodig zijn en verwijst zijn patiënt indien nodig door naar een specialist of een slaaplaboratorium.

Een gangbare methode voor de diagnose van slaapapneu is de zogenaamde polysomnografie. Hierbij wordt de slaap van de patiënt in het slaaplaboratorium gemonitord. Tijdens dit onderzoek worden verschillende parameters gemeten, zoals de hersenactiviteit, de ademhalingsfrequentie of de zuurstofsaturatie in het bloed. Ook het trillen van de ogen en spieren en de snurkgeluiden leveren belangrijke informatie op.

Maar een overnachting in het slaaplaboratorium is niet altijd direct nodig. Als alternatief kan de arts zijn patiënt ook een draagbaar apparaat meegeven om thuis te gebruiken, dat tijdens de slaap soortgelijke parameters meet. Het voordeel van deze methode is dat men zo in de vertrouwde omgeving kan slapen, wat doorgaans leidt tot een natuurlijker slaappatroon.

Na de analyse van de verzamelde gegevens zal de arts de resultaten interpreteren en een diagnose stellen. Als het vermoeden van slaapapneu wordt bevestigd, kan er direct worden gesproken over een geschikte behandeling. Dit is belangrijk om mogelijke complicaties, zoals hart- en vaatproblemen, te voorkomen en de levenskwaliteit van de patiënt te verbeteren.

De behandeling van slaapapneu is erop gericht de ademhalingsonderbrekingen tijdens de slaap te verminderen of te verhelpen. De geschikte therapie hangt af van de ernst van de slaapapneu en de individuele behoeften van de patiënt.

Een veelgebruikte behandelmethode is de zogenaamde overdrukbeademingstherapie, ook wel bekend als CPAP-therapie (Continuous Positive Airway Pressure). Hierbij wordt 's nachts via een speciaal masker continu een zachte luchtstroom naar de apneepatiënt geblazen. Zo ontstaat er een overdruk die voorkomt dat de luchtwegen dichtklappen en de ademhaling stagneert. De CPAP-therapie geldt momenteel als de gouden standaard, oftewel de beste methode om slaapapneu te behandelen. Het gebruik ervan verbetert bij minstens 70 procent van de behandelde patiënten de levenskwaliteit. Maar je moet ook weten: het masker verlicht de gevolgen, maar niet de oorzaak van je apneu. Als je het niet draagt, treden de ademhalingspauzes weer op.

Voor patiënten bij wie de CPAP-therapie niet geschikt is, bestaan er ook alternatieve behandelmethoden, zoals bijvoorbeeld gebitsbeugels die de onderkaak iets naar voren brengen en zo de luchtwegen openhouden. Soms is een operatie nodig, bijvoorbeeld om afwijkingen aan de kaak te corrigeren. In sommige gevallen kunnen ook aangepaste levensgewoonten het slaapapneusyndroom verlichten, bijvoorbeeld afvallen bij overgewicht of het vermijden van alcohol en kalmeringsmiddelen voor het slapengaan.

De keuze voor de juiste behandeling moet altijd in overleg met een arts gebeuren. Daarnaast zijn regelmatige controleonderzoeken belangrijk om de effectiviteit van de therapie te controleren en deze indien nodig aan te passen.

Onbehandelde slaapapneu kan tal van gezondheidsproblemen veroorzaken. Het zuurstoftekort tijdens de slaap belast vooral het hart, omdat het vaker moet kloppen om het tijdelijke tekort te compenseren. Op de lange termijn kan dit leiden tot hoge bloeddruk, hartritmestoornissen en zelfs tot hartaanvallen. Patiënten met slaapapneu hebben ook een ongeveer zeven keer hoger risico op beroertes.

Brandend maagzuur is een ander veelvoorkomend gevolg, omdat snurken en bemoeilijkte ademhaling ertoe kunnen leiden dat scherp maagzuur gemakkelijker in de slokdarm terechtkomt, wat het typische brandende gevoel in de borst veroorzaakt. Ook het seksuele verlangen lijdt eronder: 70 procent van de mannen met het slaapapneusyndroom heeft erectiestoornissen.

De nachtelijke ademhalingspauzes beïnvloeden de slaapkwaliteit en kunnen zo andere gezondheidsproblemen zoals diabetes of leveraandoeningen verergeren. Het gebrek aan rust leidt bovendien vaak tot chronische dagmoeheid, wat het risico op verkeersongevallen of arbeidsongevallen verhoogt. De verminderde concentratie kan de prestaties verminderen en geheugenproblemen veroorzaken. De uitputting heeft deels ook invloed op de stemming: de levensvreugde van apneupatiënten kan worden aangetast en depressieve stemmingen worden met de jaren waarschijnlijker. Beide kunnen leiden tot sociaal isolement. Daarom is het zo belangrijk om een vroege diagnose te stellen, slaapapneu te behandelen en je gezondheid en welzijn te beschermen.

Als je last hebt van ademhalingsonderbrekingen tijdens de slaap, zijn er enkele zelfhulpmaatregelen die je kunt nemen om je symptomen te verlichten en je slaapkwaliteit te verbeteren. Al deze tips en trucs zijn echter geen vervanging voor een behandeling, maar vormen slechts een aanvulling op de apneu-therapie.

Een van de belangrijkste maatregelen is afvallen als je te zwaar bent. Hierdoor wordt namelijk ook overtollig vetweefsel in de halsregio afgebroken, waardoor je luchtwegen vrijer kunnen worden. Bij dit voornemen is professionele ondersteuning meestal raadzaam: neem contact op met je huisarts als je overtollige kilo’s wilt kwijtraken. Hij of zij kent je gezondheidstoestand en kan je passende voedings- of sportplannen aanbevelen.

Een andere tip is om alcohol en kalmeringsmiddelen voor het slapengaan te vermijden. Deze stoffen kunnen ervoor zorgen dat de luchtwegen verslappen en zo de ademhalingsonderbrekingen versterken. In plaats daarvan moet je aandacht besteden aan een gezonde slaaphygiëne door regelmatige slaaptijden aan te houden, een aangename slaapomgeving te creëren en ontspanningstechnieken zoals meditatie of ademhalingsoefeningen in je routine op te nemen.

Als je ’s avonds moe in bed ligt, kun je erop letten dat je liever op je zij slaapt dan op je rug. Door op je zij te liggen blijven je luchtwegen beter open, wat ademhalingsonderbrekingen soms vermindert. Ook neuspleisters of neusverwijders zijn het proberen waard. Deze anti-snurkgadgets verwijden de neusgaten een beetje, zodat de ademhaling soepeler verloopt. De kosten hiervoor worden echter niet vergoed door de ziektekostenverzekeraars. Bovendien worden deze hulpmiddelen soms als storend ervaren en verslechteren ze de slaapkwaliteit eerder dan dat ze deze verbeteren. Om de neusweerstand te verminderen, kun je kortstondig decongestieve neussprays gebruiken.

Vraag: Kan slaapapneu worden veroorzaakt door stress?

Antwoord: Ja, stress kan slaapapneu veroorzaken of verergeren. Het verband is echter complex: bij stress worden stresshormonen zoals cortisol afgegeven, die enerzijds de slaap verslechteren en anderzijds spanning en spierverkrampingen veroorzaken. Beide verhogen ook het risico op ademhalingsonderbrekingen tijdens de slaap. Bovendien heeft stress een negatieve invloed op de belangrijkste risicofactor voor apneu, namelijk overgewicht, omdat veel mensen in stressvolle periodes de neiging hebben om uit emotie te eten.

Vraag: Hebben vrouwen en mannen evenveel last van slaapapneu?

Antwoord: Er zijn geslachtsspecifieke verschillen: OSAS komt bijvoorbeeld vaker voor bij mannen dan bij vrouwen. Dat komt onder andere doordat zij vaker overgewicht hebben. Ook hormonale verschillen spelen een rol. Het oestrogeengehalte bij vrouwen beschermt bijvoorbeeld tegen verslapping van de luchtwegen. Met de menopauze daalt het gehalte echter en krijgen vrouwen een vergelijkbaar risico op slaapapneu als mannen.

Vraag: Kunnen kinderen ook slaapapneu hebben?

Antwoord: Ja, slaapapneu kan ook bij kinderen voorkomen. De meest voorkomende vorm is obstructieve slaapapneu, die bij kinderen bijvoorbeeld luid snurken, onrustige slaap, vaak wakker worden, bedplassen en slaperigheid overdag veroorzaakt. Typische oorzaken van ademstilstanden tijdens de slaap bij kinderen zijn bijvoorbeeld overgewicht of vergrote amandelen.

Vraag: Kan slaapapneu vanzelf verdwijnen?

Antwoord: Nee, het slaapapneusyndroom is een chronische aandoening die doorgaans niet vanzelf verdwijnt. Er zijn sporadische gevallen waarin milde vormen van slaapapneu spontaan verbeteren, maar dat is niet de regel. Zonder behandeling kunnen de symptomen voortschrijden en verergeren. Daarom moet je altijd naar de dokter gaan als je denkt dat je ’s nachts ademhalingsonderbrekingen hebt.

Vraag: Hoe wordt de ernst van slaapapneu bepaald?

Antwoord: Met behulp van de apneu-hypopneu-index (AHI) wordt het aantal ademstilstanden per uur aangegeven: een AHI van minder dan 5 wordt als normaal beschouwd, terwijl een AHI van 5-15 wordt ingedeeld als milde slaapapneu, 15-30 als matige slaapapneu en meer dan 30 als ernstige slaapapneu. Een hogere AHI-waarde duidt dus op een ernstigere vorm van slaapapneu.