Lavendel om in slaap te vallen: hype of hulp?
Lavendel staat bekend om zijn slaapbevorderende en kalmerende werking. Maar niet alle lavendel is hetzelfde. Het komt aan op de juiste kwaliteit en toedieningsvorm. Sommige producten kunnen hoofdpijn en onwelzijn veroorzaken.
In dit artikel lees je hoe lavendel en lavendelolie op lichaam en geest werken, en hoe je er optimaal gebruik van kunt maken.
Lavendel heeft een lange traditie
Al in het oude Griekenland werd lavendel gewaardeerd als geneeskrachtige plant en gebruikt om slaapstoornissen te verlichten.
In de middeleeuwen werd deze traditie voortgezet en werd lavendel in veel kloostertuinen gekweekt.
Een van de bekendste figuren uit die tijd was Hildegard von Bingen, een Duitse benedictijnse non, schrijfster en geneeskundige. Zij beschreef lavendel als een plant met een ‘verwarmende werking’ die zou kunnen helpen bij onrust en slaapstoornissen. Hildegard von Bingen raadde aan om lavendelkussentjes onder het hoofdkussen te leggen of lavendelwater te verstuiven om tot rust te komen.
Tegenwoordig wordt lavendel ook graag gebruikt als lavendelolie, thee of badtoevoeging.
Slaapbevorderende werking aangetoond in studies
Een interessant onderzoek¹, waarin de slaapbevorderende werking van lavendel werd onderzocht, werd uitgevoerd door dr. Hideki Koyama en zijn team in Japan. In dit onderzoek werden de effecten van lavendelaroma op de slaapkwaliteit van 79 deelnemers met lichte slaapstoornissen onderzocht. De deelnemers werden in twee groepen verdeeld: de ene groep inhaleerde lavendelolie, terwijl de andere groep een placebo-olie inhaleerde. De placebo-olie rook weliswaar naar lavendel, maar was een synthetische imitatie.
De resultaten van het onderzoek waren eenduidig: de deelnemers die de echte lavendelolie inhaleerden, vertoonden een significante verbetering van hun slaapkwaliteit in vergelijking met de placebogroep. Ook de vermoeidheid in de ochtend nam af. De onderzoekers vermoeden dat de geurstoffen in lavendel (terpenen) hiervoor verantwoordelijk zijn. Deze beïnvloeden het zenuwstelsel en maken het zo gemakkelijker om in slaap te vallen en de hele nacht door te slapen.
"Lavendel, bekend om zijn ontspannende werking, kan effectief worden ingezet tegen slaapstoornissen. Door het gebruik van lavendelolie of -thee voor het slapengaan kunnen mensen een rustgevende sfeer creëren die het inslapen vergemakkelijkt en de slaapkwaliteit verbetert."
Dr. Lutz Graumann, expert op het gebied van regeneratie
Hoe helpt lavendel bij het inslapen?
Dat weet de wetenschap nog niet helemaal precies. Men weet echter wel dat de zogenaamde terpenen hierbij een belangrijke rol spelen.
Het best onderzochte terpeen is linalool. Uit een studie² blijkt dat linalool de productie van GABA (gamma-aminoboterzuur), een neurotransmitter, kan verhogen. GABA werkt kalmerend en ontspannend doordat het de activiteit van zenuwcellen in de hersenen vermindert.
Door de geurstoffen in lavendel in te ademen of lavendelthee te drinken, komen de terpenen in het lichaam terecht en kunnen ze zo de GABA-concentratie verhogen.
Lavendel – werking door verschillende terpenen
Volgens de huidige stand van het onderzoek³ is de slaapbevorderende werking van lavendel toe te schrijven aan een mengsel van verschillende terpenen. Terpenen zijn signaalstoffen en kleine alleskunners in de natuur.
- Linalool: Dit is het bekendste en meest onderzochte bestanddeel in lavendel. Het is een monoterpeen en staat bekend om zijn kalmerende, ontspannende en angstverlagende eigenschappen. Linalool beïnvloedt de GABA-overdracht in de hersenen.
- Linalylacetaat: behoort ook tot de monoterpenen. Het werkt samen met linalool en versterkt de effecten daarvan op het zenuwstelsel.
- Terpinen-4-ol: Terpinen-4-ol is een ander monoterpeen. Het heeft ontstekingsremmende en antimicrobiële eigenschappen, evenals een kalmerende en ontspannende werking op het centrale zenuwstelsel.
- β-Caryofylleen: Dit bestanddeel behoort tot de groep van sesquiterpenen en heeft naast zijn kalmerende werking ook ontstekingsremmende en pijnstillende eigenschappen.
Er zitten nog veel meer terpenen en stoffen in lavendel die het slaapbevorderende effect waarschijnlijk versterken. Daaronder vallen onder andere myrceen, ocimeen en lavandulylacetaat. Het is belangrijk te benadrukken dat al deze bestanddelen in het mengsel hun optimale werking ontplooien.
Lavendel en zijn effect op de psyche
Lavendel kan helpen bij angststoornissen en stress. Het werkt in op het limbisch systeem, dat verantwoordelijk is voor de verwerking van emoties. De geurstoffen van lavendel beïnvloeden de activiteit van neurotransmitters en hormonen die betrokken zijn bij stressreacties³.
Er wordt minder cortisol afgegeven, maar daar staat tegenover dat er meer ontspannende hormonen, zoals serotonine, vrijkomen. Onrust en nervositeit kunnen afnemen. Lavendel werkt als een rem op het zenuwstelsel.
Het gebruik van lavendel
Je hebt verschillende mogelijkheden om lavendel te gebruiken om de slaap te bevorderen.
Lavendelolie: Lavendelolie is een zeer geconcentreerde vorm van lavendel. Door de olie in een diffuser te verdampen of door directe inhalatie kun je de kalmerende geur inademen om de slaap te bevorderen. Een massage met verdunde lavendelolie voor het slapengaan kan eveneens een ontspannend effect hebben. Je kunt ook een paar druppels op een doekje doen en dit in de buurt van je bed leggen. Belangrijke terpenen zoals linalool komen in de olie in een zeer geconcentreerde vorm voor.
Lavendelbloemen: Gedroogde lavendelbloemen kunnen worden gebruikt als vulling voor lavendelkussens of -zakjes. Deze kussens kunnen onder het hoofdkussen worden gelegd of in de buurt van de slaapplaats worden bewaard. De geur van de bloemen is niet zo sterk als die van de olie.
Lavendelwater: Lavendelwater is een alcoholvrij destillaat van lavendelbloemen dat als lichaamsspray of kamerspray kan worden gebruikt. Het verstuiven van lavendelwater op het kussen of in de kamer kan eveneens een ontspannend effect hebben en de slaap bevorderen.
Lavendelthee: Lavendelbloemen kunnen ook als thee worden gezet. Hiervoor worden de gedroogde bloemen met heet water overgoten en na enkele minuten gezeefd. Het drinken van lavendelthee is vooral geschikt voor mensen die de geur niet in de slaapkamer willen hebben.
Badadditieven met lavendel: Lavendelolie of gedroogde lavendelbloemen kunnen ook als badadditief worden gebruikt. Zo combineer je een ontspannend bad met de kalmerende werking van lavendel.
Lavendelplant in de slaapkamer: Een echte lavendelplant in je slaapkamer kan eveneens bijdragen aan een betere nachtrust. Hij ziet er niet alleen mooi uit, maar verspreidt ook een aangename geur die ontspannend en kalmerend werkt. Zorg ervoor dat je de plant op een lichte plek zet, zodat hij goed gedijt en zijn geur kan verspreiden.
Kant-en-klare lavendelsprays: Lavendelsprays zijn een praktische en eenvoudige manier om de kalmerende eigenschappen van lavendel te benutten om je slaapkwaliteit te verbeteren. Deze sprays bestaan meestal uit een lavendelolie-extract dat met water wordt gemengd. Je kunt ze gemakkelijk zelf maken of kopen in winkels en online. Om te profiteren van de positieve effecten van een lavendelspray, spuit je deze gewoon op je kussen, je beddengoed of in de lucht in de kamer voordat je gaat slapen. De ontspannende geur van lavendel kan helpen om stress te verminderen, je humeur te verbeteren en zo een rustgevende slaap te bevorderen.
Het is echter belangrijk om te weten dat het effect van lavendelsprays van persoon tot persoon kan verschillen en dat niet iedereen op de geur van lavendel reageert. Experimenteer met de hoeveelheid spray en de frequentie van het gebruik om het voor jou optimale effect te bereiken.
Ontdek gewoon wat voor jou het beste werkt!
Ga voorzichtig te werk bij het gebruik van lavendelolie
Etherische oliën zijn sterk geconcentreerde natuurlijke stoffen en moeten zorgvuldig worden gebruikt. Dat geldt ook voor lavendelolie. De olie mag niet onverdund op de huid worden aangebracht of inwendig worden gebruikt. Dit kan allergische reacties veroorzaken.
Lavendelolie is in principe wel geschikt voor inwendig gebruik, maar in dit geval is het beter om de behandeling over te laten aan een opgeleide aromatherapeut.
Lavendelolie – Waar je op moet letten bij de aankoop
Er zijn grote kwaliteitsverschillen tussen lavendeloliën. Hoogwaardige lavendelolie wordt vervaardigd door stoomdestillatie van vers geoogste lavendelbloemen.
Bij dit proces worden de bloemen verwarmd, zodat de stoom de etherische oliën uit de plantendelen losmaakt.
Vervolgens wordt de olie gecondenseerd en van het water gescheiden.
Dit proces zorgt voor een zuivere en geconcentreerde lavendelolie. Sommige lavendeloliën bevatten synthetische toevoegingen of zijn verkregen uit plantmateriaal van mindere kwaliteit.
Vaak wordt dergelijke olie aangelengd met vergelijkbare geurstoffen of goedkopere oliën om de kosten te drukken. Deze lavendeloliën bieden niet de volledige gezondheidsvoordelen die gepaard gaan met hoogwaardige lavendelolie.
Hier zijn een paar punten waar je bij de aankoop op kunt letten:
- Koop bij voorkeur producten met de vermelding „100% pure etherische olie“ of bijvoorbeeld „natuurzuivere lavendelolie“. Er kunnen goede redenen zijn waarom de olie niet in zuivere vorm wordt verkocht. Bijvoorbeeld wanneer deze als massageolie wordt aangeboden.
- Oliën uit biologische teelt hebben vaak hogere terpeenconcentraties en worden geproduceerd zonder herbiciden en pesticiden die schadelijk zijn voor het menselijk lichaam.
- Zorg ervoor dat de olie afkomstig is van een betrouwbare bron en idealiter uit een regio die bekend staat om zijn hoogwaardige lavendelteelt (bijvoorbeeld Zuid-Frankrijk of Bulgarije).
- Etherische oliën moeten worden verpakt in lichtdichte flesjes (bijvoorbeeld van donker glas) om te voorkomen dat de waardevolle bestanddelen door licht worden afgebroken.
- Een zeer lage prijs kan wijzen op een mindere kwaliteit. Hoogwaardige lavendelolie heeft zijn prijs, maar dat betekent niet dat de duurste olie altijd de beste is.
- Echte lavendelolie heeft een intense geur en is zeer zuinig in gebruik. Je hebt maar een paar druppels van de olie nodig en de geur blijft meerdere uren hangen.
- Om zeker te zijn van de kwaliteit, kun je lavendelolie kopen bij de apotheek of bij een fabrikant die je vertrouwt.
Is lavendel als kamerplant in de slaapkamer gevaarlijk?
Lavendel als kamerplant in de slaapkamer is over het algemeen niet gevaarlijk. Er zijn geen specifieke risico's verbonden aan het houden van lavendelplanten binnenshuis.
Je moet echter wel enkele verzorgingstips in acht nemen om de plant gezond te houden en problemen zoals schimmelvorming of ongedierte te voorkomen.
Zet de plant op een zonnige plek en zorg ervoor dat je hem niet te veel water geeft. Een goede luchtcirculatie is ook belangrijk om vochtproblemen te voorkomen.
Voor mensen die gevoelig zijn voor de geurstoffen in de olie of allergisch zijn voor lavendel, kan de lavendelplant in de kamer natuurlijk ook problematisch zijn.
Bijwerkingen van lavendel
Sommige mensen vinden de geur van lavendel onaangenaam en krijgen er hoofdpijn van. Ook zijn allergische reacties op bepaalde bestanddelen in lavendelolie mogelijk.
De kwaliteit speelt hierbij ook een doorslaggevende rol. Olie van mindere kwaliteit of olie met synthetische toevoegingen veroorzaakt vaker hoofdpijn of andere ongewenste reacties.
Om te bepalen of je gevoelig bent voor lavendel, kun je de etherische olie het beste eerst in kleine hoeveelheden en verdund gebruiken of een geurtest doen. Als je hoofdpijn of andere klachten krijgt, kun je de olie beter niet gebruiken of een ander merk proberen.
Lavendelolie en het effect bij prepuberale jongens en meisjes
Sommige studies⁴⁵ wijzen erop dat het gebruik van lavendelolie bij prepuberale jongens zou kunnen leiden tot hormonale veranderingen die borstgroei (gynaecomastie) kunnen veroorzaken.
De eerste studie⁴ onderzocht het geval van drie prepuberale jongens met gynaecomastie en stelde vast dat het gebruik van lavendel- of tea tree-olie in lichaamsverzorgingsproducten mogelijk verband houdt met deze aandoening. De tweede studie⁵ bevestigt en breidt de bevindingen van de eerste studie uit. Hierin worden nog meer gevallen van vroegtijdige borstontwikkeling bij meisjes en jongens geïdentificeerd die mogelijk verband houden met het gebruik van lavendelproducten. Kinderen hebben bovendien een gevoeliger huid en een minder ontwikkeld immuunsysteem dan volwassenen, waardoor ze mogelijk gevoeliger zijn voor bijwerkingen en reacties op etherische oliën. Hoewel lavendel als een van de best verdraagbare aromaoliën wordt beschouwd, moet je, zeker bij gebruik bij kinderen, voorzichtig te werk gaan en nauwlettend in de gaten houden hoe het wordt verdragen.
Conclusie – Lavendel & slaap
Lavendel is uitstekend geschikt om de slaap te bevorderen. Of het nu gaat om de verse bloemen in het kussen, als spray, thee, badtoevoeging of de geconcentreerde lavendelolie.
De actieve bestanddelen in lavendel die bijdragen aan een betere slaap heten terpenen.
Deze geurstoffen werken waarschijnlijk in op de GABA-stofwisseling in de hersenen en op het limbisch systeem, dat verantwoordelijk is voor emoties. Daarom kan lavendel een kalmerende en angstverlagende werking hebben. Het is belangrijk om te letten op een goede kwaliteit van de lavendel.
De werking van lavendelolie mag niet worden onderschat. Aromatische oliën kunnen zeer effectief zijn en in enkele gevallen ook bijwerkingen hebben. Bij sommige mensen kan dit leiden tot hoofdpijn of allergieën. Kinderen vóór de puberteit moeten extra voorzichtig zijn.
Sommige studies wijzen op een verband tussen lavendelolie in lichaamsverzorgingsproducten en hormonale veranderingen bij kinderen.
Al met al kan lavendel echter een geweldige natuurlijke manier zijn om beter te ontspannen en in slaap te vallen.
Bronnen
- Koyama H, Toda M, Ueda M, et al. "Effects of lavender aroma on sleep quality in healthy Japanese students." Perceptual and Motor Skills, 2017;124(1):111-127. DOI: 10.1177/0031512516678323
- Kako H, Fukumoto S, Kobayashi Y, Yokogoshi H. "Linalool Odor-Induced Anxiolytic Effects in Rats." Journal of Natural Medicines, 2008;62(1):59-63. DOI: 10.1007/s11418-007-0210-0
- Kasper S, et al. Int J Psychiatry Clin Pract, 2013;17(Suppl 1):15-22. DOI: 10.3109/13651501.2013.813555
- Henley DV, Lipson N, Korach KS, Bloch CA. "Prepubertale gynaecomastie in verband met lavendel- en tea tree-olie." New England Journal of Medicine, 2007;356(5):479-485. DOI: 10.1056/NEJMoa064725
- Ramsey JT, Li Y, Arao Y, et al. "Lavendelproducten in verband gebracht met vroegtijdige thelarche en prepuberale gynaecomastie: casusverslagen en EDC-activiteiten." Journal of Clinical Endocrinology and Metabolism, 2019;104(9):5393-5405. DOI: 10.1210/jc.2018-01880
Recovery Blanket Summer
Beschikbaar in meerdere varianten
