Tinnitus: oorzaken, symptomen, behandeling

01. Wat is tinnitus?

Artsen noemen tinnitus geluiden zoals rinkelen, zoemen, klikken, suizen, piepen, fluiten, ruisen enzovoort, die patiënten in hun oor waarnemen, maar waarvoor geen externe geluidsbron bestaat. Tinnitus is een symptoom en geen op zichzelf staande ziekte. De geluiden treden op in één of in beide oren. In principe zijn de oorgeluiden normaal gesproken niet gevaarlijk, maar worden ze door de getroffenen vaak als uiterst storend ervaren en kunnen daardoor de levenskwaliteit aanzienlijk beperken.

In de geneeskunde wordt onderscheid gemaakt tussen verschillende soorten tinnitus, die vooral verschillen in duur. Hiertoe behoren:

• acute tinnitus (die minder dan drie maanden aanhoudt)
• subacute tinnitus (die al drie tot zes maanden aanhoudt)
• chronische tinnitus (langer dan zes maanden)

Er wordt ook onderscheid gemaakt tussen subjectieve en objectieve tinnitus:

• Subjectieve tinnitus: het oorgeluid is alleen waarneembaar door de patiënt zelf. Deze vorm komt het meest voor bij patiënten.

• Objectieve tinnitus: het oorgeluid is hoorbaar voor de patiënt en meetbaar door de arts. Deze vorm van tinnitus komt echter uiterst zelden voor. In tegenstelling tot klassieke tinnitus is er sprake van een onderliggende medische aandoening die een geluidsbron veroorzaakt die de patiënten daadwerkelijk horen. Er is bijvoorbeeld sprake van objectieve tinnitus wanneer patiënten het ritmische geruis van hun hartslag in hun oor horen, dat synchroon loopt met de hartslag.
  

02. Oorzaken van tinnitus

Aangezien de oorzaken van tinnitus zo divers kunnen zijn, is het vaak moeilijk om dé ene oorzaak van de oorsuizingen vast te stellen. Mocht je oorsuizingen waarnemen en deze als hinderlijk ervaren, laat dan door een KNO-arts een nauwkeurige anamnese afnemen en de mogelijke oorzaken achterhalen. Alleen zo kan hij de mogelijke behandeling daarop afstemmen. Tot de meest voorkomende oorzaken van tinnitus behoren:

• Lawaai: harde geluiden waaraan je gedurende een langere periode wordt blootgesteld of in het verleden bent blootgesteld, kunnen de zintuigcellen van het slakkenhuis in je binnenoor beschadigen en tinnitus veroorzaken. Hieronder vallen niet alleen geluidsoverlast in een professionele context (zoals luide bouwgeluiden van boormachines, accuschroevendraaiers en dergelijke), maar ook luide muziek tijdens concert- en clubbezoeken.
  Ook een akoestisch trauma, ook wel geluidstrauma of knaltrauma genoemd , kan tot tinnitus leiden. Dit betekent: een harde knal vlak bij je (zoals een schot of een explosie) veroorzaakt een zo sterke geluidsdruk dat de fijne haarcellen in het binnenoor beschadigd raken.
  
• Stress en angst: Hoewel stress als oorzaak van tinnitus nog niet wetenschappelijk is aangetoond, heeft een groot deel van de mensen die last hebben van oorsuizen vaak ook te maken met stress. Sommige patiënten melden ook dat de tinnitus tijdens stressvolle periodes heviger is dan in rustige tijden. Ook tinnitus zelf kan op zijn beurt weer stress veroorzaken, omdat de voortdurende waarneming van de oorgeluiden vaak leidt tot een enorme vermindering van de levenskwaliteit. Het aanleren van methoden voor stressbeheersing kan helpen om beter met de stress om te gaan en daardoor ook de tinnitus te verminderen.
  
• Hoge bloeddruk: De bloeddruk zorgt ervoor dat het bloed door onze aderen stroomt en alle belangrijke organen en weefsels bereikt. Als de bloeddruk verhoogd is, kan dat ook gevolgen hebben voor de oren. Want wanneer je oorsuizen of een zoemend geluid in je oren waarneemt, hoor je als het ware je bloed door je lichaam stromen. Door aderverkalking, die vaak gepaard gaat met hoge bloeddruk, wordt de doorbloeding van het binnenoor verstoord, wat de oorgeluiden kan veroorzaken. Belangrijk: ongeacht of er sprake is van tinnitus, moet hoge bloeddruk altijd worden behandeld om langdurige schade aan het hart- en vaatstelsel te voorkomen.
  
• Kaakafwijking/tandenknarsen: Als je tijdens de slaap met je kaken knaagt of je tanden op elkaar klemt (bruxisme), kan dit zich ook uiten in tinnitus. De voortdurende druk op het kaakgewricht en de kauwspieren belast namelijk de kaakspieren en overbelast ze. Een van de diepe kauwspieren is met afzonderlijke vezels zelfs rechtstreeks verbonden met het middenoor. Meestal zijn onopgeloste alledaagse problemen de oorzaak en uiten deze zich in nachtelijk tandenknarsen. Aangezien de voortdurende druk ook de tanden kan beschadigen, is het raadzaam om stressbeheersingstechnieken te leren en, indien nodig, bij de tandarts een knarsbeugel te laten voorschrijven die tijdens de slaap direct contact tussen de tandoppervlakken voorkomt. Als de kaakgewrichten ook zijn aangetast, zoals bij craniomandibulaire disfunctie (CMD), kan een op maat gemaakte beugel, aangepast tijdens de spierontspanningstherapie, door een in CMD gespecialiseerde tandarts nodig zijn.
  
• Aandoeningen van het binnenoor: hiertoe behoren bijvoorbeeld een middenoorontsteking of de ziekte van Menière, die symptomen zoals duizeligheid, gehoorverlies en fantoomgeluiden met zich meebrengt. Zodra de onderliggende aandoeningen worden behandeld, verdwijnen de bijwerkingen doorgaans ook weer.
  
• Halswervelkolom-syndroom: Onder het halswervelkolom-syndroom worden klachten in het gebied van de halswervelkolom verstaan. Als er sprake is van functiestoornissen, degeneratieve veranderingen of blokkades in het gebied van de halswervelkolom, kan dit tinnitus veroorzaken of verergeren. Het cervicaal syndroom ontstaat vaak door een verkeerde lichaamshouding, bijvoorbeeld op de werkplek of door verkeerd gebruik van de smartphone, wat kan leiden tot ‘smartphone-nek’, spanningen en pijn.
  
• Bijwerkingen van medicijnen: Sommige medicijnen tegen kanker en malaria, maar ook antibiotica, kunnen als bijwerking tinnitus veroorzaken. Als je tijdens het gebruik van een dergelijk medicijn tinnitus opmerkt, vraag dan je arts om alternatieve middelen voor te schrijven.
  
• Oorsmeerprop: Als er sprake is van een verhoogde productie van oorsmeer, kan dit de gehoorgang afsluiten, wat niet alleen leidt tot gehoorverlies en pijn, maar vaak ook tot tinnitus. Een KNO-arts maakt de gehoorgang weer vrij met een oorspoeling.
  
• Tumor: Een zeer zeldzame oorzaak van tinnitus is een tumor aan de gehoor- en evenwichtszenuw, een zogenaamd acousticusneurinoom. Deze tumor is goedaardig, groeit langzaam en blijft beperkt tot het binnenoor. De diagnose wordt gesteld met behulp van beeldvormende technieken zoals een CT-scan.
  
• Tekort aan voedingsstoffen: Ook een tekort aan voedingsstoffen zoals bijvoorbeeld magnesium, zink, ijzer, omega-3, co-enzym Q10, B-vitamines of antioxidanten kan een mogelijke oorzaak van tinnitus zijn. Een arts kan een bloedtest uitvoeren om een tekort aan voedingsstoffen vast te stellen en je een geschikt voedingssupplement aanbevelen of je adviseren om je eetpatroon aan te passen.

03. Symptomen en gevolgen van tinnitus

Een van de belangrijkste symptomen van tinnitus is het waarnemen van geluiden in het oor die anderen niet horen. De geluiden kunnen verschillende kenmerken hebben – zoals bijvoorbeeld fluiten, kloppen, ruisen, zoemen, suizen of piepen – en variëren van een continue toon tot onderbroken geluiden. Getroffenen kunnen de geluiden in slechts één oor waarnemen of in beide, en het volume van de waargenomen toon kan variëren van heel zacht tot zeer storend.

Hoe mensen de gevolgen van de storende geluiden ervaren, verschilt sterk. Tinnitus kan zeer belastend zijn en daardoor angst, stress, concentratieproblemen en zelfs depressies veroorzaken. Door de extra aandacht voor de symptomen kunnen de geluiden ook als luider worden ervaren, waardoor vaak een vicieuze cirkel ontstaat. Slaapstoornissen, sociaal terugtrekken en een verminderde levenskwaliteit zijn daarom veelvoorkomende gevolgen van tinnitus.

Kan tinnitus weer verdwijnen?
De angst dat de oorsuizingen de getroffenen de rest van hun leven zullen blijven vergezellen, is volkomen begrijpelijk. En toch kan tinnitus niet alleen verbeteren, maar ook helemaal verdwijnen. In veel gevallen zijn de oorgeluiden namelijk slechts tijdelijk en kunnen ze weer verdwijnen als het oor niet langer aan de triggers wordt blootgesteld. Zoals bijvoorbeeld na een concertbezoek, waarna de oren in eerste instantie wat doof kunnen aanvoelen en kunnen suizen, maar zich normaal gesproken na 24 tot 48 uur weer herstellen.

Hoe groot de kans is dat tinnitus weer verdwijnt, hangt ook af van hoe lang men er al last van heeft.

• Bij een duur van maximaal drie maanden spreken artsen nog van acute tinnitus.
  
• Als het ruisen, fluiten, piepen en dergelijke langer aanhoudt, wordt de tinnitus als chronisch aangemerkt. Ook dan kunnen de geluiden weliswaar weer verdwijnen, maar de kans daarop neemt af naarmate de duur van de oorgeluiden toeneemt. Meestal kunnen mensen met tinnitus goed leven met de geluiden in hun oor, omdat ze na verloop van tijd zelfs aan het verschijnen ervan wennen.
  
  Tip: Daarom geldt bij het voor het eerst optreden van oorgeluiden in de eerste plaats: blijf rustig! Want in de meeste gevallen verdwijnen ze na korte tijd weer. Wie zich naast de tinnitus ook nog eens zorgen maakt en onder druk zet, kan het geluid in het oor nog sterker waarnemen. Als er sprake is van ernstig gehoorverlies, kan er sprake zijn van een plotselinge gehoorverlies. Ga dan liever direct naar de arts om langetermijngevolgen zo goed mogelijk te voorkomen.

05. Behandelingsmogelijkheden voor tinnitus: medicijnen, huismiddeltjes, zelfhulp

De behandeling van tinnitus hangt af van de onderliggende oorzaak en de klachten. Er bestaat geen directe genezing voor alle vormen van tinnitus, maar toch kunnen patiënten het een en ander ondernemen om hun levenskwaliteit weer te verbeteren. We stellen je een aantal gangbare behandelingsmogelijkheden voor tinnitus voor:

• Behandeling van de onderliggende oorzaak: Als de oorsuizingen worden veroorzaakt door een verstopte gehoorgang, kan het verwijderen van de oorsmeerprop door een KNO-arts het geluid al verhelpen. Als de aandoening wordt veroorzaakt door het gebruik van medicijnen, kan het overschakelen op een ander medicijn mogelijk verlichting bieden. Bij tinnitus die wordt veroorzaakt door veranderingen in de halswervelkolom kan een bezoek aan een fysiotherapeut, osteopaat of chiropractor helpen om de spieren, zenuwen en doorbloeding weer in balans te brengen. Als je last hebt van nekpijn en tinnitus, kan ons oefenprogramma je ook helpen om pijn te verminderen en te voorkomen.
  
• Ontspanningstechnieken en stressbeheersing: Tinnitus kan verergeren door stress en de daaruit voortvloeiende spanning in de nek, schouders en kaak, en kan in stressvolle situaties ook als storender worden ervaren. Het aanleren van ontspanningsmethoden zoals progressieve spierontspanning, autogene training, tai chi en qi gong, meditatie of yoga kan ertoe bijdragen dat de oorsuizingen afnemen en dat de getroffenen er beter mee kunnen omgaan.
  
• Veranderingen in levensstijl: Wie last heeft van oorsuizingen, moet dus extra goed naar zijn lichaam luisteren – en het stressniveau zo laag mogelijk houden. Het regelmatig inlassen van ontspanningspauzes op het werk en een tegenwicht voor het werk in de vorm van sportieve activiteiten, een ontspanningsprogramma of andere hobby’s kan het risico op het ontstaan van tinnitus verminderen en de aandacht afleiden van het geluid in het oor. Ook een gezonde, evenwichtige voeding en voldoende slaap bevorderen het welzijn.
  
• Tinnitus-Retraining-Therapie (TRT): Dit is een techniek die bedoeld is om de akoestische en emotionele invloed van het tinnitusgeluid te verminderen en daarmee de stressreactie op de tinnitus te verminderen. Na een uitgebreide anamnese wordt de aandacht van de tinnitus afgeleid door middel van breedbandruis via een tinnitusapparaat (Noiser) dat als hoortoestel wordt gedragen, en een niet-gestandaardiseerde psychologische therapiemethode. TRT wordt vooral in gespecialiseerde tinnitusklinieken toegepast.
  
• Tinnitusmaskering: Het gebruik van een noiser of masker kan de patiënten in het dagelijks leven veel verlichting bieden. Met behulp van het apparaat worden de tinnitusgeluiden overstemd door andere geluiden. Meestal gaat het daarbij om een ruisgeluid dat de patiënten afleidt en kalmeert. Patiënten krijgen het kleine apparaat, dat op een hoortoestel lijkt, bij de audicien.
  
• Hoortoestel: Hoortoestellen kunnen de storende geluiden bij tinnitus verminderen, omdat ze de omgevingsgeluiden versterken en voor meer afleiding zorgen. Patiënten hebben ook de mogelijkheid om een hoortoestel aan te schaffen waarin de speciale ruisgeneratorfunctie (zie hierboven) al is geïntegreerd.
  
• Gedragstherapie: Om beter met tinnitus om te gaan en de belasting te verminderen, kunnen patiënten in het kader van een gedragstherapie bij een psycholoog leren beter om te gaan met het geluid in het oor. Ook deelname aan zelfhulpgroepen kan, door de uitwisseling met andere patiënten, ertoe leiden dat de psychische belasting afneemt.
• Medicamenteuze behandeling: Er zijn tal van middelen, zowel kruidenpreparaten als geneesmiddelen, die naam hebben gemaaktals vermeende genezing of verbetering van tinnitus. Er zijn echter onvoldoende gegevens over de effectiviteit van medicamenteuze behandelingen specifiek tegen tinnitus. In plaats daarvan is er bewijs voor het optreden van mogelijk significante bijwerkingen. Op basis van systematische reviews en gerandomiseerde studies is het zeer waarschijnlijk dat betahistine, ginkgo, antidepressiva, benzodiazepinen, melatonine, cannabis, oxytocine, steroïden en gabapentine niet effectief zijn tegen chronische tinnitus en daarom niet worden aanbevolen. Hiervan moet een onderscheid worden gemaakt met de behandeling van bijkomende symptomen van tinnitus – zoals angststoornissen en depressies. Als deze door de tinnitus worden veroorzaakt, moeten ze uiteraard ook met medicijnen worden behandeld.

Opmerking: Bij het acuut optreden van tinnitus wordt vaak de toediening van cortison via een infuus of in tabletvorm aanbevolen. Een positief effect van het medicijn kan echter alleen optreden als de tinnitus is ontstaan door een acute gehoorstoornis of gehoorbeschadiging, het gevolg is van een ontsteking in het oor en acuut is. In dat geval wordt de zogenaamde richtlijn voor plotseling gehoorverlies aanbevolen en wordt de behandeling uitgevoerd volgens de daarin genoemde criteria.

Voor de behandeling van chronische tinnitus, dat wil zeggen tinnitus die langer dan drie maanden aanhoudt, wordt het toedienen van cortison daarentegen als ondoeltreffend beschouwd.