Impingement-syndroom: veelvoorkomende oorzaken en behandeling

Is de beweeglijkheid van je schoudergewricht beperkt en heb je pijn? Misschien heb je last van het impingement-syndroom.

Het schoudergewricht is het meest beweeglijke kogelgewricht van het menselijk lichaam. Maar dat heeft ook een nadeel: de schouder is gevoelig voor blessures en slijtage. Bij het impingement-syndroom leiden verschillende factoren tot een pijnlijke beknelling van de zogenaamde supraspinatuspees tussen de bovenarmkop en het schouderdak. Vooral mensen die veel bovenhands werk verrichten, hebben hier last van. Het aantrekken van een jas of het liggen op de aangetaste schouder kan pijn veroorzaken. Overbelasting, door slijtage veroorzaakte weefselveranderingen, verkalking en ontstekingen kunnen een schouderimpingement veroorzaken. Bij al deze factoren speelt een verkeerde spierspanning een rol, dat wil zeggen een onevenwicht in het spier-fasciesysteem. Het goede nieuws is: je kunt zelf iets doen om het evenwicht te herstellen, zodat je pijn in het beste geval tot het verleden behoort.

01. Wat is een impingement-syndroom?

Impingement is een Engelse term en betekent ‘botsing’. Naast impingement in de schouder bestaat er ook heupimpingement. In het Duits noemen we dit pijnbeeld aan de schouder ook wel ‘schouderimpingement-syndroom’. De rotator cuff is een groep spieren en pezen die je bovenarmbeen aan de gewrichtskom van het schouderblad vasthechten. Ze stabiliseren de schouder en zorgen ervoor dat je bovenarmen naar binnen en naar buiten kunnen draaien. Bij het schouderimpingement-syndroom (impingement-syndroom) ontstaat er een vernauwing van de ruimte onder het schouderdak. Een slijmbeurs, de zogenaamde bursa subacromialis, en de supraspinatuspees raken bekneld tussen het schouderdak (acromion) en de bovenarmkop (humerus).

"Voor een soepele beweging van het schoudergewricht is een uiterst complex samenspel van de betrokken structuren, zoals spieren, fascia, pezen en banden, noodzakelijk. Bij overbelasting kunnen deze snel tot veranderingen en bijgevolg tot pijn leiden. Door tijdig maatregelen te nemen, zoals het uitvoeren van geschikte spier- en fasciatraining, kan een impingement-syndroom weer goed onder controle worden gebracht." Dr. Torsten Pfitzer, holistisch pijntherapeut en gezondheidscoach

04. Extrinsieke en intrinsieke impingement

Het impingement-syndroom van de schouder kan worden onderverdeeld in twee hoofdcategorieën: extrinsiek en intrinsiek impingement. Beide vormen hebben verschillende oorzaken en gevolgen voor het schoudergewricht, wat ook tot uiting komt in de behandeling.

Extrinsiek impingement

Extrinsiek impingement, ook wel subacromiaal impingement genoemd, ontstaat door een mechanische vernauwing van de ruimte onder het acromion. Deze vernauwing zorgt ervoor dat structuren zoals de supraspinatuspees, de slijmbeurs of de bicepspees bekneld raken en geïrriteerd worden tussen de schouderkop en het acromion. Veelvoorkomende oorzaken van extrinsiek impingement zijn anatomische bijzonderheden, zoals een haakvormig of verlaagd acromion, maar ook externe factoren zoals herhaalde bewegingen boven het hoofd of een slechte houding, die leiden tot overbelasting en beschadiging van de betrokken structuren. De behandeling is in de eerste plaats gericht op het verminderen van de ontsteking, het verlichten van de pijn en het verbeteren van de functie van de schouder door middel van gerichte oefeningen en, indien nodig, aanpassingen in de activiteiten.

Intrinsiek impingement

Intrinsiek impingement ontstaat daarentegen door problemen binnen het gewricht zelf. Het komt vaker voor bij sporters die herhaaldelijke werp- of bovenhandsbewegingen uitvoeren, zoals honkballers, zwemmers of volleyballers. Intrinsiek impingement wordt veroorzaakt door overbelasting en de daaruit voortvloeiende beschadiging van de rotator cuff en/of het labrum (een soort kraakbeenrand in de schouderkom). Deze beschadiging leidt tot instabiliteit van het schoudergewricht, wat op zijn beurt bij bepaalde bewegingen kan leiden tot verhoogde wrijving en beknelling van de weke delen. De behandeling van intrinsiek impingement richt zich op het herstel van de stabiliteit en functie van de schouder door middel van specifieke versterkings- en stabilisatieoefeningen, vaak in combinatie met een aanpassing van de bewegingspatronen of technieken tijdens het sporten.

Scheur in de rotator cuff

Een scheur in de rotator cuff is een scheur in een of meer van de spieren of pezen die de rotator cuff vormen, een cruciale structuur in het schoudergewricht die verantwoordelijk is voor de stabiliteit en het brede bewegingsbereik van de schouder. Deze blessure komt vaak voor als gevolg van slijtage bij ouderen, maar kan ook bij jongere mensen worden veroorzaakt door acute blessures of overbelasting, met name bij sporters. Symptomen van een scheur in de rotator cuff zijn onder meer pijn, vooral bij bewegingen boven het hoofd, zwakte bij het heffen van de arm en in sommige gevallen een beperkte beweeglijkheid van de schouder. De diagnose wordt doorgaans gesteld met behulp van beeldvormende technieken zoals echografie of MRI, en de behandeling kan variëren van conservatieve maatregelen zoals fysiotherapie en pijnbestrijding tot operatieve ingrepen, afhankelijk van de ernst van de scheur en de individuele behoeften van de patiënt.

06. Fysiotherapie en revalidatie tegen pijn in de schouder

Fysiotherapie en revalidatie spelen een zeer belangrijke rol bij de behandeling van het impingement-syndroom. Het doel van deze maatregelen is om pijn te verminderen, de beweeglijkheid te verbeteren en de functie van de schouder op lange termijn te herstellen. In het kader van de fysiotherapie worden individueel aangepaste oefenprogramma’s ontwikkeld die erop gericht zijn de spieren rond het schoudergewricht te versterken en tegelijkertijd de flexibiliteit en beweeglijkheid van het gewricht te bevorderen.

Daarbij ligt de nadruk vooral op het versterken van de rotator cuff en het verbeteren van de coördinatie van de schouderspieren, om een spierevenwicht te creëren en de belasting op de aangetaste pezen en de slijmbeurs tot een minimum te beperken.

Naast actieve versterking en mobilisatie worden in de fysiotherapie ook passieve technieken toegepast, zoals manuele therapie en mobilisatietechnieken, die helpen om spanningen te verlichten en de beweeglijkheid van het schoudergewricht te verbeteren. Daarnaast kunnen speciale rekoefeningen helpen om verkorte spieren te verlengen en zo de druk op het schoudergewricht te verminderen.

Een ander belangrijk onderdeel van de revalidatie is het aanleren van ergonomische bewegingspatronen en het aanpassen van dagelijkse activiteiten om overbelasting van de schouder te voorkomen en het risico op een nieuwe blessure te minimaliseren. Patiënten leren hoe ze hun schouder in het dagelijks leven op de juiste manier kunnen gebruiken en beschermen, bijvoorbeeld door het toepassen van til- en draagtechnieken die de schouder ontlasten.

07. Operatie bij pijn in het schoudergewricht

Bij een vergevorderd impingement-syndroom, waarbij andere behandelmethoden onvoldoende verlichting van de symptomen bieden, kan een operatie in het betreffende deel van de schouder noodzakelijk zijn.

Voorafgaand aan een dergelijke operatieve ingreep is een grondig onderzoek nodig om de precieze oorzaak van de klachten vast te stellen en te bepalen welk deel van de schouderstructuur – of het nu de rotatormanchet, de slijmbeurs of botten is – verantwoordelijk is voor de vernauwing en de pijn.

Arthroscopie, een minimaal invasieve chirurgische techniek waarbij een kleine camera via een kleine incisie in de schouder wordt ingebracht, stelt de chirurg in staat het gebied direct te bekijken en te behandelen. Deze procedure kan worden gebruikt om ontstoken weefsel te verwijderen of om hersteloperaties aan de rotatormanchet uit te voeren, waardoor de beweeglijkheid van de arm wordt verbeterd en de pijn wordt verminderd.

Door zich te richten op de specifieke oorzaak van het impingement-syndroom maakt de arthroscopische operatie een gerichte behandeling mogelijk, die erop gericht is de functie van de schouder op lange termijn te herstellen en de patiënt in staat te stellen zijn of haar normale activiteiten weer op te pakken.

08. Pijnlijke boog

Het Painful Arc-syndroom is een veelvoorkomend symptoom van het impingement-syndroom van de schouder. Hierbij treedt pijn op in het schoudergebied, met name bij het opzij heffen van de arm of boven schouderhoogte. Deze pijn kan zich vaak uiten als een stekend of brandend gevoel en treedt doorgaans op in een bepaald deel van de bewegingsboog, dat de ‘painful arc’ wordt genoemd. Dit gebied ligt normaal gesproken tussen 60 en 120 graden bij het zijwaarts heffen van de arm.

Het 'painful arc'-syndroom ontstaat wanneer de pezen in het schoudergewricht tijdens de beweging tussen de botten bekneld raken, met name tussen het acromion en de humeruskop. Dit mechanisme kan worden veroorzaakt door een reeks factoren, waaronder een ongunstige anatomie van het schoudergewricht, spierzwakte of spieronevenwichtigheden, evenals herhaalde bewegingen boven het hoofd of blessures.

De behandeling van het Painful Arc-syndroom is erop gericht de pijn te verlichten en de functie van de schouder te verbeteren. Dit kan bestaan uit fysiotherapeutische oefeningen om de schouderspieren te versterken, ontstekingsremmende medicijnen, injecties ter pijnverlichting of in sommige gevallen zelfs een operatie om de ruimte in het schoudergewricht te vergroten en de pezen te ontlasten. Het is belangrijk om een arts te raadplegen wanneer symptomen van het Painful Arc-syndroom optreden, om een nauwkeurige diagnose te krijgen en de best mogelijke behandeling te ontvangen.