Pijn door fascia: de meest voorkomende oorzaken
Heb je vaak last van spanning? Je bent niet de enige. Er zijn maar weinig mensen die 100 procent pijnvrij zijn. Maar nog minder mensen weten dat de oorzaak van hun pijn in de fascia kan liggen en dat ze er zelf iets aan kunnen doen.
Maar juist dit dunne vlies, dat al je organen, bloedvaten, botten, zenuw- en spiervezels omgeeft en bij elkaar houdt, is in de meeste gevallen de oorzaak van je lichamelijke pijn, spierverkrampingen of zelfs chronische pijn.
Nog maar tien jaar geleden wisten maar heel weinig mensen wat een fascia is. Fascia’s bevatten meer pijnreceptoren dan spieren, zijn nauw verbonden met je autonome zenuwstelsel en sturen voortdurend signalen door naar de hersenen. De wetenschap spreekt daarom tegenwoordig van het grootste zintuig van het menselijk lichaam.
Waarom de oorzaak van je pijn in de fascia kan liggen, hoe je weet dat het om fasciapijn gaat en hoe je je pijn helemaal zonder medicijnen, injecties en dergelijke zelf onder controle kunt krijgen – dat kom je hier te weten.
Je krijgt een sterke rug. Je zorgverzekering vergoedt het.
Naar de online preventiecursus
Hoe pijn in de fascia's ontstaat
Fasciële pijn ontstaat vooral in het gebied van de myofascia (spierfascia). Het woord myofascia is samengesteld uit de termen 'myo' – spieren – en 'fascia' – bindweefsel. Als er pijn in dit gebied optreedt, spreken we van het myofasciaal pijnsyndroom.
Maar ook fascia die de organen omgeven, kunnen pijn veroorzaken. Zo kan bijvoorbeeld de darm via zijn fasciale aanhechtingen pijn in de rug of zelfs in de schouder veroorzaken.
Hetzelfde geldt voor de spierfasciën. De plek waar de pijn zich verspreidt, is namelijk niet altijd de plek waar het probleem ontstaat. We spreken dan van ‘overgedragen pijn’. Een verstijving in de voetzool kan via het achterste fasciale traject helemaal doorlopen tot in het hoofd. Het gevolg is hoofdpijn.
De spanningen in je lichaam zijn dus onderling afhankelijk en beïnvloeden elkaar. Je kunt je dit voorstellen als een zeilschip. De spanning van de afzonderlijke touwen, die op verschillende plaatsen zijn bevestigd, moet op elkaar zijn afgestemd.
Als er maar één touw wordt losgemaakt, kan het schip in een andere richting gaan varen. Hetzelfde geldt voor je lichaam. Je botten en wervels worden op de juiste plaats gehouden door het myofasciale spannings-evenwicht. Deze nieuwe visie wordt door deskundigen ‘tensegrity’ genoemd.
Verklevingen en verhardingen in het gebied van de fascia kunnen dus onevenwichtigheden in het hele lichaam veroorzaken. Dit leidt tot fasciële pijn als gevolg van verklevingen in de fascia.
Hulpmiddelen om fasciën los te maken
Hoe je je verklevingen van fasciën kunt voorstellen
Fascia verschilt per locatie en bestaat uit meerdere lagen. Voor een goede glijbaarheid circuleert er tussen elke laag vloeistof – vergelijkbaar met de olie in een motor.
Wat stel je je nu voor bij ‘verklevende fascia’s’? Waarschijnlijk een verstijving van de vloeistof, die als een soort lijm de afzonderlijke lagen bij elkaar houdt en zo het glijvermogen beperkt. Op de meest eenvoudige manier is dit beeld juist. Deskundigen geven echter een iets complexere verklaring voor het verminderde glijvermogen van fascia , want door het fascia-onderzoek van de afgelopen jaren is de kennis en het begrip van fascia steeds groter geworden.
Gezonde fascia zijn flexibel en glijden soepel. Te weinig beweging, overbelasting, blessures en stress leiden tot ongestructureerde verwevingen. De fascia raken vervilten en er ontstaan verhardingen. Het wordt vooral pijnlijk wanneer de fascia zo sterk verdikken dat ze zenuwen beknellen.
Oefeningen tegen pijn
Specifiek voor jouw pijn hebben we een oefenroutine voor je samengesteld die naast myofasciale zelfmassage ook de behandeling van triggerpoints, mobilisatie en spierversterking omvat. Begin meteen met oefenen en pak je pijn gewoon zelf aan. >
Bij welke pijnen gaat het om fasciële pijn
Myofasciale pijn kan acuut optreden, maar is meestal chronisch. Het is de meest voorkomende oorzaak van aanhoudende pijn in één of meerdere lichaamsdelen en maakt 30-85 % uit van alle pijn in het spier- en skeletstelsel.
Aangenomen wordt dat myofasciale pijn in 85 % van de gevallen verantwoordelijk is voor rugpijn en in 55 % voor hoofd- en nekpijn. Ook schouderpijn is vaak toe te schrijven aan een myofasciale disfunctie. In de meeste gevallen verspreidt de pijn zich na verloop van tijd via de myofasciale banen naar andere lichaamsdelen, als er niets wordt ondernomen.
Myofasciale pijn komt op elke leeftijd voor, maar treft het vaakst de leeftijdsgroep tussen 27 en 50 jaar. Dit komt waarschijnlijk door de volgende factoren:
- Ten eerste zijn er in deze leeftijdsgroep voldoende jaren verstreken waarin oorzaken zoals een verkeerde houding, eenzijdige belasting of stress zich al in het myofasciale systeem hebben kunnen verankeren.
- Ten tweede zijn deze mensen doorgaans nog zeer actief, waardoor de myofasciale pijn en het verlies aan beweeglijkheid als zeer beperkend worden ervaren.
Ze komen vaak voor bij verder gezonde mensen. In combinatie met andere musculoskeletale, neurologische of psychische klachten, zoals bijvoorbeeld niet-specifieke rug- en nekpijn of zelfs kanker, worden ze echter vaker vastgesteld.
Vanwege het langdurige karakter ervan leidt dit vaak tot een afname van de levenskwaliteit, met een aantasting van het fysieke, psychische, sociale en emotionele welzijn tot gevolg. De exacte diagnose van myofasciale pijn is moeilijk. Er bestaan tot op heden geen gestandaardiseerde criteria hiervoor.
Bovendien overlappen de symptomen vaak met die van andere chronische pijnklachten, zoals fibromyalgie, geïrriteerde zenuwwortels of pijn die voortkomt uit banden, pezen of gewrichten.
Toch kan een arts of fysiotherapeut bij myofasciale pijn gevoelige plekken in de spier en/of de fascia voelen die hevige pijn kunnen veroorzaken en die eventueel in een bepaald verloop langs de betreffende myofasciale keten uitstraalt.
Soms is er bovendien sprake van een bijkomende spierzwakte of gevoelsstoornissen en vaak ook van een beperkte beweeglijkheid.
Kenmerkend voor fasciële pijn:
- De pijn en gevoelsstoornissen verspreiden zich langs de fasciale banen
- De pijn en eventueel ook een branderig gevoel verspreiden zich over een groot gebied
- Pijn neemt eerder af door lichte beweging
- Bewegingen voelen stijf aan en doen vooral pijn aan het einde van de bewegingsuitslag
04 Symptomen en oorzaken van fasciitis
Zoals je wellicht al weet, zijn fasciën fijne bindweefselstructuren in ons lichaam die van cruciaal belang zijn voor onze mobiliteit en ons welzijn. Een ontsteking van de fasciën (eosinofiele fasciitis) kan tot een aantal onaangename symptomen leiden.
- Stijfheid en bewegingsbeperking: Naast de pijn treedt er vaak een merkbare stijfheid op in de aangetaste gebieden. Hierdoor kan de beweeglijkheid beperkt zijn, wat dagelijkse activiteiten bemoeilijkt.
- Zwellingen en drukgevoeligheid: In sommige gevallen treden ook zwellingen op. De aangetaste plekken zijn dan niet alleen pijnlijk, maar ook erg gevoelig bij aanraking of druk. Deze zwellingen komen meestal symmetrisch voor op de armen en benen.
- Veranderingen in de huid: Tekenen van ontstoken fascia's kunnen ook sinaasappelhuid of verhardingen van de huid op verschillende plaatsen zijn.
- Uitputting: Een niet geheel ongebruikelijk symptoom zijn ook tekenen van uitputting. Vermoeidheid en gewichtsverlies kunnen eveneens bijverschijnselen zijn.
Wat zijn de oorzaken?
In de meeste gevallen is eosinofiele fasciitis het gevolg van een blessure of intensieve training. Het is echter waarschijnlijk dat er meerdere oorzaken ten grondslag liggen aan de ontsteking. Bij mensen met een genetische aanleg kunnen verschillende ziekten een ontsteking veroorzaken die de stofwisseling in je weefsel verstoort.
Hoe kun je de ontsteking voorkomen?
Een evenwichtige combinatie van beweging en rustperiodes speelt een grote rol bij het voorkomen van eosinofiele fasciitis.
Regelmatig stretchen, myofasciale zelfmassage met een fascia-roller en een bewuste omgang met fysieke belasting kunnen het risico op een fascia-ontsteking verminderen.
Hoe wordt een ontsteking van de fascia's gediagnosticeerd?
Om eosinofiele fasciitis te diagnosticeren, neemt de arts een klein huidmonster af, dat ook een deel van het onderliggende weefsel en de fascia omvat. Als het monster onder de microscoop wordt bekeken, is te zien dat de fascia dikker is dan normaal en dat er ontstekingscellen aanwezig zijn.
In de beginstadia van de aandoening kunnen er bijzonder veel eosinofielen, een soort jonge rode bloedcellen, in het bloed worden aangetroffen, en is de bezinkingssnelheid aanzienlijk verhoogd.
Waarom fasciën aan elkaar vastkleven en er daardoor fasciëpijn ontstaat
- Overbelasting: Als het lichaam door inspanning voortdurend verzuurd raakt, heeft dat een negatief effect op je fasciën. Het is belangrijk dat je de juiste balans vindt tussen inspanning en rust.
- Eenzijdige en monotone bewegingen, gebrek aan beweging:
Eenzijdige belasting van de spieren leidt tot weefselstress in het myofasciale systeem. Dit kan leiden tot een verkeerde houding. Tot de mensen die hier bijzonder last van hebben, behoren hardlopers, fietsers en kantoormedewerkers. - Stoornissen in de doorbloeding en lymfedrainage:
Je fascia moeten worden voorzien van zuurstof en voedingsstoffen. Ook moet verbruikt weefselvocht met zijn stofwisselingsafvalstoffen goed via de aderen en de lymfe kunnen worden afgevoerd. Te weinig voedingsstoffen en vocht enerzijds en te veel opgehoopte gifstoffen anderzijds zorgen ervoor dat de fascia aan elkaar gaan kleven en broos worden. - Voeding & vocht: Een evenwichtige voeding is een basisvoorwaarde om je fascia van de juiste voedingsstoffen te voorzien. Naast voldoende vochtinname (fascia bestaat voor ongeveer 75 % uit water) is vooral ook de zuur-base-balans van cruciaal belang.
- Stress: De fascia reageertop stressprikkels met spanning. Als de stress – en daarmee de spanning – een chronische toestand wordt, ontstaan er spanningen in het lichaam.
- Psychische trauma’s: Fascia hebben een emotioneel geheugen. Tegenslagen kunnen zich daarom letterlijk in je lichaam vastzetten.
- Ziekten: structurele aandoeningen zoals artrose of scoliose, systemische aandoeningen zoals een traag werkende schildklier, orgaanstoornissen zoals darmaandoeningen, kanker (de ziekte zelf en/of de behandeling ervan) en depressies, angststoornissen en andere psychische aandoeningen. Ook langdurig gebruik van pijnstillers kan een ongunstig effect hebben op de fascia.
- Slaapproblemen: Eengoede nachtrust met voldoende diepe slaapfasen zorgt voor de afgifte van het groeihormoon HGH (Human Growth Hormone). HGH draagt er mede toe bij dat onze fascia's elastisch en soepel blijven. Het stimuleert de doorbloeding en zorgt ervoor dat spieren en fascia's zich kunnen ontspannen. Als we onvoldoende kwalitatief hoogwaardige slaap krijgen, kan dit leiden tot meer verklevingen in het fasciaweefsel.
“Het fasciaal weefsel neemt in de ware zin van het woord alle vormen van stressfactoren op. De meeste mensen denken vaak uitsluitend aan fysieke belasting en verbazen zich erover wanneer de fysieke inspanningen alleen niet het gewenste resultaat opleveren. Fascia-oefeningen moeten altijd worden aangevuld met andere maatregelen, zoals aanpassingen in de levensstijl.”
Expert Dr. rer. nat. Torsten Pfitzer, holistisch pijntherapeut
Wat helpt bij fasciapijn
Verschillende therapieën hebben in studies positieve effecten aangetoond bij de behandeling van myofasciale pijn.
Vanuit fysiotherapeutisch oogpunt kunnen massages, speciale manuele therapietechnieken uit het gebied van „myofasciale release“, warmte- en koudebehandelingen, evenals echografie, taping, stroomtherapie en acupunctuur worden toegepast.
Het meest effectief bleken echter veranderingen in levensstijl en speciale oefenprogramma’s te zijn. Dit leidt vaak tot pijnverlichting en een toename van de beweeglijkheid en kracht in het betreffende lichaamsdeel.
Door te trainen met foam rolling-hulpmiddelen, zoals fascia-rollen, verbetert de doorbloeding en daarmee de glijbaarheid van de fascia. Spierpijn, spierverkrampingen en verklevingen in de fascia worden losgemaakt. Maar ook fasciatraining, waarbij de spieren afwisselend worden aangespannen en gestrekt, of lang aangehouden rekoefeningen zoals bij Yin-yoga, zorgen voor verlichting.
Samen vallen dergelijke oefeningen onder de noemer „self-myofascial release“ (SMR- of SMT-oefeningen). Dit zijn oefeningen die zijn gebaseerd op de technieken van de therapeut, maar die door de patiënt zelf kunnen worden uitgevoerd.
Wat oefeningen zoals myofasciale zelfmassage teweegbrengen
Tot de fysiologische effecten behoren:
- Een verbeterde vloeistofuitwisseling
- Het losmaken van verklevingen
- Een verbeterde doorbloeding
- Stimulering van de lymfestroom
- Ontlasting en regulering van het zenuwstelsel
Deze effecten zijn merkbaar in je lichaam doordat:
- je beweeglijkheid verbetert
- Je spanningen loslaten
- je stressgevoel afneemt
- je herstel versnelt
- je prestaties verbeteren
- Je blessuregevoeligheid neemt af
- Je lichaamsbewustzijn verbeteren
07 Medicijnen tegen verklevingen in de fascia
Medicijnen tegen verklevingen in de fascia zijn bedoeld om de klachten te verlichten die worden veroorzaakt door verklevingen in het bindweefsel.
Er zijn geen specifieke medicijnen die uitsluitend zijn ontwikkeld voor de behandeling van verklevingen in de fascia, maar verschillende soorten medicijnen kunnen helpen de symptomen te verminderen en zo de pijn te verlichten.
- Ontstekingsremmende medicijnen, zoals niet-steroïde anti-inflammatoire geneesmiddelen (NSAID's), kunnen een verlichtende werking hebben bij pijn en ontstekingen die worden veroorzaakt door verklevingen in de fascia. Deze medicijnen verminderen pijn en zwellingen en verbeteren de beweeglijkheid.
- Pijnstillers, zoals paracetamol of ibuprofen, kunnen ook worden ingenomen om acute pijn te verlichten. Deze helpen vaak zeer snel de klachten te verlichten en dragen bij aan het behoud van de dagelijkse functionering.
- Spierverslappers kunnen ook door een arts worden voorgeschreven, met name wanneer de verklevingen in de fascia leiden tot spierspanningen en -pijn. Deze medicijnen helpen de spieren te ontspannen en de beweeglijkheid te verbeteren.
Medicijnen alleen zijn meestal niet voldoende om de verklevingen in de fascia te behandelen. Een combinatie van medicijnen, fysiotherapeutische oefeningen en manuele therapieën, zoals fasciarollen of massage, levert een groter positief effect op.
Over het gebruik van medicijnen moet je in ieder geval met je arts overleggen. Hij kan de geschikte behandeling voor jouw individuele situatie bepalen en zo mogelijke bijwerkingen of interacties met andere medicijnen voorkomen.
08 Conclusie
Als je last hebt van spierpijn of spierverkramping als gevolg van verklevingen in je fascia, zorg dan voor voldoende en afwisselende beweging, een evenwichtige voeding en voldoende herstel in je dagelijkse routine, en volg een specifiek trainingsprogramma zoals fasciatraining. De gezondheid van je fascia is de sleutel tot het verlichten van je pijn.
