Slaaprituelen voor kinderen: voor een ontspannen bedtijd en een goede nachtrust
Iedereen is moe, maar niemand slaapt? Na een vermoeiende dag kijken volwassenen meestal uit naar hun bed. Bij kinderen is dat niet altijd het geval: zelfs als ze moe zijn, vinden ze de overgang van dag naar nacht niet altijd makkelijk. Voor een kind betekent slapen namelijk altijd even afscheid nemen van de ouders – toch bevordert het ook de zelfstandigheid van het kind. Gewoontes en routines kunnen helpen om dit proces voor jou en je kinderen aangenamer te maken. Hier lees je welke slaaprituelen er voor kinderen zijn en hoe ze de avond rustiger kunnen maken.
Waarom zijn slaaprituelen belangrijk voor kinderen?
Om de overgang van dag naar nachtrust te laten slagen, hebben kinderen vooral één ding nodig: vaste gewoontes en structuur. Ze moeten de dag kunnen verwerken om vervolgens ontspannen in slaap te vallen. Ook als volwassenen hebben we er baat bij als we bewust aandacht besteden aan het naar bed gaan en de voorbereiding daarop. Maar voor de kleintjes is dit proces essentieel. Het geeft ze houvast en veiligheid.
Sluit de dag bij voorkeur af met een kindvriendelijk avondritueel: pyjama aantrekken na het avondeten, misschien nog even het laatste speelgoed opruimen en dan tanden poetsen. Zo begrijpt je kind dat het actieve deel van de dag voorbij is en dat het tijd is om zich klaar te maken om naar bed te gaan.
Dit gebeurt er als jullie slaaprituelen hebben
Avondrituelen geven je kind veiligheid en structuur, wat nog kan worden versterkt door slaaprituelen. Terwijl avondrituelen de praktische stappen voor het slapengaan omvatten, zijn slaaprituelen voor kinderen specifiek gericht op het in een ontspannen toestand brengen van lichaam en geest. Zo komt je kind tot rust, waardoor het goed in slaap valt en geen angsten ontwikkelt.
Rituelen maken het naar bed gaan tot een positieve ervaring. Als je hiermee al begint wanneer je kind nog een baby is, bespaar je jezelf een hoop stress wanneer je kind groter wordt.
Niet alleen de geest, maar ook het lichaam van je kind profiteert van dergelijke gewoontes. Door gerichte ontspanningsrituelen vertragen de hartslag en de ademhaling rond bedtijd. Ook de spieren ontspannen zich. Als kinderen aan deze toestand wennen en merken hoe ontspanning voelt, zijn ze later zelf ook in staat om zich in deze toestand te brengen. Je kunt de ontwikkeling van je kind ook stimuleren door het vanaf een bepaalde leeftijd te betrekken bij het vormgeven van de slaaprituelen.
Wist je dat? Naast de positieve effecten voor lichaam en geest kunnen slaaprituelen ook de band tussen jou en je kind versterken. In deze tijd krijgt je kind je volledige en onverdeelde aandacht. Zo voelen kinderen zich geliefd, geborgen en veilig. Daardoor kunnen ze niet alleen beter slapen, maar het kan jullie relatie op de lange termijn ook versterken.
Ontdek de
RECOVERY PILLOWS
Bedrituelen voor baby's, peuters, kleuters en schoolkinderen
Welke slaaprituelen geschikt voor kinderen, hangt in de eerste plaats af van hun leeftijd. Al vanaf zes maanden kunnen baby's vaste bedtijden aanhouden, omdat het slaapritme op dat moment al ten minste gedeeltelijk is ontwikkeld. Dat betekent dat je op deze leeftijd ook kunt beginnen met slaaprituelen voor kinderen.
Wat bij baby's klein begint, moet je in de loop van de tijd steeds weer aanpassen. Naarmate je kind ouder wordt, heeft het andere bedrituelen nodig die passen bij de leeftijd en belevingswereld. Belangrijk is altijd: slaaprituelen voor kinderen mogen niet te lang duren. Maximaal een half uur zou voldoende moeten zijn, totdat je kind in slaap is gevallen of zover is dat je de kamer kunt verlaten en je kind alleen in slaap kan vallen.
Geschikte bedrituelen voor baby's en peuters
Vooral bij baby's kunnen ouders zich het beste laten leiden door hun intuïtie als het gaat om slapen: borstvoeding geven, zingen, wiegen, dragen, schommelen en knuffelen. Juist deze dingen zijn ideaal als slaaprituelen voor de allerkleinsten. Ze worden er rustig van.
Het lichamelijke contact, de warmte en – vooral tijdens het geven van borst- of flesvoeding – de rustige ademhaling en de langzame hartslag van de ouders worden overgedragen op het kind. Ritmische bewegingen, zoals bij het wiegen, helpen je kind om tot rust te komen en te ontspannen. Andere slaaprituelen voor baby's en peuters zijn:
- Zingen: zachtjes neuriën of zingen kalmeert je kind. De hartslag en ademhaling vertragen en zorgen voor ontspanning. De trillingen herinneren baby's aan de geluiden in de baarmoeder, waardoor ze zich automatisch veilig voelen. Met herhalende liedjes kan dit slaapritueel ook worden voortgezet als je kind groter is.
- Massages: zachte aanrakingen, bijvoorbeeld op de rug of de voeten, versterken de band tussen jou en je kind en zorgen ook voor ontspanning. Het is belangrijk dat je baby het lekker warm heeft, want kou werkt activerend en houdt de kleine wakker.
Kleuters begeleiden bij het in slaap vallen
Naarmate je kind ouder wordt, worden bedrituelen steeds belangrijker. Terwijl baby's en peuters vaak nog geen problemen hebben met naar bed gaan, begint op de kleuterschoolleeftijd de fase waarin veel kinderen niet willen slapen[A1] . Hier is het belangrijk om zowel lichaam als geest in gelijke mate te betrekken. Door de vele veranderingen in het dagelijks leven hebben kinderen van deze leeftijd veel te verwerken.
Verhaaltjes voor het slapengaan zijn hiervoor een beproefd middel. Kies bij voorkeur eenvoudige verhalen waar kinderen niet te veel over hoeven na te denken. Er is vast wel een favoriet boek of prentenboek dat je hiervoor kunt gebruiken. Ook hoorspelen, muziek of samen zingen zijn geschikt en helpen je kind om van een drukke dag over te gaan naar een rustige nacht.
Kleuters zijn bijzonder ontvankelijk voor terugkerende, geritualiseerde routines. Dat geldt voor het klaarmaken 's ochtends, het thuiskomen na school en vooral voor het slapengaan. Je kunt de volgende slaaprituelen uitproberen:
Het knuffeldier van de dag
Laat je kind vlak voor het slapengaan kiezen welk knuffeldier het vandaag mee naar bed wil nemen. Dit kan vooral voor kinderen die niet graag alleen slapen heel succesvol zijn. In plaats van mama of papa komt het favoriete knuffeldier mee naar bed en het waakt de hele nacht over je kind. Rituelen zoals deze geven een gevoel van veiligheid. Als je daarnaast een verhaaltje vertelt of andere rituelen hebt, kun je het knuffeldier daar direct bij betrekken.
Goedenacht, lieve wereld
Wens iedereen om jullie heen een goede nacht als slaapritueel. Knuffels zijn hiervoor geschikt, maar ook de natuur. Je kind en jij kunnen samen bedenken wie of wat jullie in dit ritueel willen betrekken – bijvoorbeeld de zon, de maan en de sterren, of de vogels en de dieren in het bos en de wei. Als je kind al alleen in slaap valt, kunnen jullie elkaar ook welterusten wensen en zeggen dat jullie ernaar uitkijken om elkaar de volgende dag weer te zien. Sluit af met een welterusten-kus – met veel liefde valt je kind nog altijd het beste in slaap.
Progressieve spierontspanning
Oefeningen die wij volwassenen misschien kennen van mindfulness, zijn ook goed voor onze kinderen. Verschillende ademhalingsoefeningen helpen hen om beter in slaap te vallen. Met progressieve spierontspanning, oftewel het bewust aanspannen en ontspannen van afzonderlijke lichaamsdelen, kan je kind stukje bij beetje zijn eigen lichaam welterusten zeggen. Dit versterkt het lichaamsbewustzijn en zorgt voor rust.
Laat je zorgen varen
Op de kleuterschool beginnen kinderen vaak hun eerste zorgen en angsten te ontwikkelen. Als je het gevoel hebt dat je kind ergens mee zit voor het slapengaan, neem dan even de tijd om je kind gerust te stellen: laat die zorgen verdwijnen, zodat je kind ze niet meeneemt naar bed. Hoe je dat concreet visualiseert, is aan jou. Van denkbeeldige zorgenvogels die jullie zien wegvliegen, tot zeepbellen waarin je kind zijn zorgen kan blazen en ze vervolgens kan zien knappen, tot een harde wind waarmee jullie de zorgen uit het raam blazen: er zijn veel mooie mogelijkheden.
Slaaprituelen voor schoolgaande kinderen
Hoe lang je kind met de gebruikelijke slaaprituelen wil doorgaan, is heel persoonlijk. Uiterlijk bij het begin van de puberteit en de tienerjaren is het voor de meesten voorbij. De kleintjes worden groot, zelfstandig en ontwikkelen hun eigen gewoontes. Maar in de basisschoolleeftijd zijn slaaprituelen nog erg belangrijk voor kinderen. In deze periode kunnen jij en je kind het beste samen bedenken wat goed is om te doen voor het slapengaan. Hier zijn enkele ideeën:
- Samen de dag evalueren: neem 's avonds de tijd om te praten over wat jullie hebben meegemaakt en om vragen of onzekerheden weg te nemen. Bespreek ook wat je kind eventueel dwars zit.
- Stilstaan bij mooie momenten: benadruk telkens één ding dat de afgelopen dag bijzonder mooi was en waarvoor je dankbaar bent. Dat mag ook iets kleins zijn. Zo leert je kind al vroeg dankbaar te zijn en wordt het veerkrachtiger.
- Tot rust komen door beweging: zachte, langzame bewegingen, zoals kindvriendelijke yoga, kalmeren je kind.
- Fantasie- of visualisatieoefeningen doen: deze oefeningen versterken de veerkracht van je kind en zorgen voor innerlijke zekerheid. Dit helpt bij het verwerken van zorgen en het geeft zelfvertrouwen.
Voorbeeldoefening: de veilige plek
Bij deze visualisatieoefening begeleid je je kind met een rustige, zachte stem: "Stel je een plek voor waar je je helemaal veilig en op je gemak voelt. Dat kan je eigen slaapkamer zijn, een plek in de natuur of een verzonnen plek." Laat je kind deze plek met alle zintuigen verkennen – wat ziet, hoort, ruikt of voelt het daar? Wie is erbij? Moedig je kind aan om zich daar helemaal fijn en veilig te voelen. Je kind kan dan op elk moment – ook alleen – naar deze innerlijke plek terugkeren om zich veilig te voelen.[A1]
Slaaprituelen als basis voor een goede nachtrust
Slaaprituelen bevorderen op elke leeftijd de band tussen ouders en kinderen, maar alleen als ze persoonlijk worden uitgevoerd. Digitale media kunnen persoonlijke aandacht niet vervangen. Slaaprituelen werken het beste als ook de slaapomgeving goed is. Daarbij horen een aangename kamertemperatuur (18 °C), een verduisterde kamer, rust – en een ergonomische ligpositie. Vooral de halswervelkolom van kinderen is nog in ontwikkeling en heeft ondersteuning nodig die bij hun leeftijd past. Een speciaal voor kinderen ontwikkeld kussen, zoals het RECOVERY PILLOW KIDS, zorgt ervoor dat het hoofd en de nek optimaal worden ondersteund. Dit bevordert niet alleen een goede nachtrust, maar ondersteunt ook de gezonde ontwikkeling van de wervelkolom.
FAQ inslaaproutines bij kinderen
