Avondrituelen voor kinderen – voor ontspannen familieavonden
De avond is aangebroken – tijd voor gezellig samenzijn, ontspanning en een zachte overgang naar de nacht. Maar vaak verlopen de avonduren turbulenter dan gewenst: tussen het avondeten, tandenpoetsen en het zoeken naar de favoriete pyjama kan het al snel hectisch worden. Gestructureerde avondrituele voor kinderen kunnen een groot verschil maken en de avond tot een van de mooiste momenten van de dag maken. Hier lees je hoe je een ontspannen structuur creëert die de avond harmonieuzer maakt. Tegelijkertijd bevorder je de zelfstandigheid van je kinderen en creëer je ruimte voor waardevolle momenten samen.
Structuur in de avond: waarom kinderen vaste gewoontes nodig hebben
Routines zijn belangrijk voor het dagelijkse gezinsleven. Vooral als je meerdere kinderen hebt, weet je dat het niet altijd makkelijk is om alles op rolletjes te laten lopen. Vaste routines zijn daarbij erg nuttig. Als iedereen weet wat hij moet doen, bespaart dat een hoop onnodige stress. Daarom helpen avondrituelen zowel je kinderen als jezelf: ze zorgen voor structuur en voorspelbaarheid. Dat zorgt voor rust bij het hele gezin.
Anders dan slaaprituelen, die je kind helpen om van een drukke dag over te gaan naar een rustige nacht, organiseren avondrituelen voor kinderen de praktische stappen die voor het slapengaan moeten worden genomen. Zo leert je kind zich optimaal voor te bereiden op de nacht, wat ook voor een betere nachtrust zorgt. Als je kind naarmate het ouder wordt steeds meer taken en verantwoordelijkheden op zich neemt, stimuleer je met dergelijke gewoontes bovendien de zelfstandigheid van je kind.
Zo creëer je het perfecte avondritueel voor je kinderen
Om ervoor te zorgen dat alles soepel verloopt voordat je kind naar bed gaat, is het handig om een paar dingen in gedachten te houden. Het is bijvoorbeeld belangrijk dat de avondroutine bij de leeftijd past: het avondritueel van een peuter ziet er anders uit dan dat van een schoolkind of een tiener. De volgende tips zijn echter nuttig voor elke leeftijd:
- Vaste tijden: elk goed functionerend avonritueel voor kinderen is gebaseerd op een duidelijke bedtijd. Stem deze af op de leeftijd van je kind en houd je eraan. De afzonderlijke stappen van het avondritueel vinden dan ook altijd op hetzelfde tijdstip plaats.
- Vaste volgorde: om ervoor te zorgen dat je kind echt aan de routine kan wennen, is het belangrijk om de verschillende stappen altijd in dezelfde volgorde af te werken. Alleen zo kan het menselijk brein processen automatiseren.
- Realistische tijdsplanning: zorg ervoor dat je bij het plannen van een nieuwe routine voldoende tijd incalculeert voor alle onderdelen. Ook al duren afzonderlijke handelingen zoals tanden poetsen of het bed opmaken maar een paar minuten, het hele avondritueel van je kind kan toch enige tijd in beslag nemen.
- Iedereen doet mee: vooral als je meerdere kinderen hebt, is het belangrijk dat iedereen bij de avondactiviteiten wordt betrokken en zich eerlijk behandeld voelt. Zo leren kinderen begrijpen dat hun oudere broers en zussen weliswaar langer op mogen blijven, maar daardoor ook meer verplichtingen hebben.
- Flexibiliteit: ondanks alle regelmaat moet je toch flexibel blijven. Een ziek kind, een verjaardag, een schoolvoorstelling – er zijn tal van gelegenheden waardoor de gebruikelijke dagelijkse routine in de war raakt. Ga hier ontspannen mee om en pas het avondritueel aan.
Om deze basisprincipes succesvol toe te passen, is het de moeite waard om het avondritueel van je kinderen in verschillende onderdelen op te splitsen. Zo behoud je niet alleen het overzicht, maar kun je ook elk onderdeel aanpassen aan de specifieke wensen van je gezin – van gezamenlijke momenten in de keuken tot de laatste voorbereidingen in de kinderkamer en het tandenpoetsen.
Goede nachtrust
voor het hele gezin
Avondeten en keuken: samen de dag afsluiten
Na school, vrije tijd en huiswerk begint met het avondeten het rustigere deel van de dag. Samen beginnen jullie langzaam aan de avond en komt het lichaam tot rust. Een goede timing en het juiste menu zijn hierbij cruciaal. Om ervoor te zorgen dat je kind goed kan slapen, dient er ongeveer één tot twee uur te zitten tussen de laatste maaltijd en het slapengaan. Zo heeft het lichaam voldoende tijd om te beginnen met de spijsvertering en weer tot rust te komen. Voor baby's en peuters is ongeveer 1 uur voldoende.
Kies bij het avondeten voor een lichte maaltijd zoals belegde broodjes, soep of groente met rijst of pasta. Vette, zware maaltijden belasten het lichaam onnodig en kunnen het in slaap vallen bemoeilijken. Zorg er ook voor dat je kind 's avonds vooral water of ongezoete thee drinkt. Cafeïnehoudende of suikerrijke dranken zijn 's avonds absoluut taboe – op elke leeftijd. Deze ingrediënten maken kinderen namelijk druk, waardoor ze moeilijker in slaap vallen.
Mogelijke routines voor het avondeten zijn:
- De tafel dekken of afruimen: afhankelijk van de leeftijd kan je kind kleine taken uitvoeren bij het dekken en het afruimen van de tafel.
- Helpen bij het koken of bereiden: vooral iets grotere kinderen kunnen een handje helpen bij het koken.
- Bespreek het eten voor de volgende dag: bedenk samen wat er de volgende dag in de broodtrommel of op het bord komt.
- Samen beginnen en eindigen met eten: ga samen aan tafel zitten, eet rustig en sta ook samen weer op.
Door deze vastee avondrituelen leert je kind niet alleen geduld te hebben en verantwoordelijkheid te nemen, maar neemt het ook actief deel aan het gezamenlijke avondeten. Hierdoor wordt het zelfstandiger en kan het eigen beslissingen nemen. Als bovendien iedereen weet wie welke taak uitvoert, gaat het snel en zonder stress.
Orde scheppen: opruimen als avondritueel voor het hele gezin
Wanneer het avondeten voorbij is, sluit je ook het actieve deel van de dag af. Om een bewuste afsluiting voor je kind te creëren, helpt het om orde te scheppen en tegelijkertijd de nacht en de volgende dag voor te bereiden. De volgende activiteiten behoren tot dit onderdeel van het avondritueel voor kinderen:
- Speelgoed opruimen: in een opgeruimde kamer slaap je beter. Ook komt je kind na het opruimen van het speelgoed niet meer in de verleiding om voor het slapengaan nog verder te willen spelen.
- Kleding voor de volgende dag klaarleggen: als jullie 's avonds alvast de kleding voor de volgende dag klaarleggen, wordt dit niet alleen een geruststellende gewoonte, maar zorgt het vooral ook voor minder stress in de ochtendroutine van je kind.
- Schoolspullen inpakken: het ’s avonds alvast klaarleggen van de schoolspullen, bespaart ’s ochtends ook tijd en stress. Bekijk samen het lesrooster en stop de boeken, schriften en extra spullen zoals sportkleding in de schooltas.
- Bed opmaken: de juiste omgeving is belangrijk om je kind goed te laten slapen. Naast een dekbed is daar vanaf een bepaalde leeftijd ook een ergonomisch kussen bij nodig, zoals het RECOVERY PILLOW KIDS. Nadat het bed is opgemaakt, maakt je kind het zich gemakkelijk in het fris opgemaakte bed.
Lichaamsverzorging en hygiëne: schoon naar bed
Een van de belangrijkste onderdelen van een avondritueel met kinderen is het klaarmaken voor bed. Je kind kan 's avonds in bad of onder de douche, of zich gewoon even wassen. Daarna wordt het tijd om de pyjama aan te trekken en tanden te poetsen. Hoeveel je daarbij helpt, hangt af van hoe oud je kind is en hoe goed het deze dingen al zelf kan. Deze routines zijn een goede gelegenheid om de zelfstandigheid van je kind stap voor stap en op een speelse manier te stimuleren.
Meer tips voor ontspanning en de overgang van dag naar nacht
Als je kind genoeg gegeten heeft, zich omgekleed heeft en schoon is, is het tijd om naar bed te gaan. Passende slaaprituelen en vooral jouw tijd en aandacht als ouder bereiden je kind optimaal voor op de nacht. Deze maatregelen helpen bij het in slaap vallen:
- Wees consequent met schermtijd: smartphones, tablets en televisies werken met blauw licht. Dit remt de afgifte van melatonine en verstoort zo het dag-nachtritme. Bovendien komen kinderen door al die prikkels moeilijker tot rust. Laat je kind daarom uiterlijk een uur voor het slapengaan niet meer naar schermen kijken. Het is belangrijk om je hier consequent aan te houden, zodat je kind aan dit schermvrije avondritueel kan wennen. Dat geldt ook voor je eigen schermgebruik in deze periode. De ouders geven het goede voorbeeld.
- Zorg voor een goede slaapomgeving: naast een geschikt kussen heeft je kind een dekbed in de juiste maat nodig. Voor een goede nachtrust speelt ook de temperatuur in de kinderkamer een rol: ideaal is ongeveer 18 °C. Gedimd licht en voldoende rust zijn eveneens belangrijk.
- Op tijd naar bed gaan: net als wij hebben kinderen voldoende slaap nodig. De bedtijd moet worden afgestemd op het moment waarop je kind moe wordt en wanneer het moet opstaan. Afhankelijk van de leeftijd is tussen de 8 en 11 uur slaap ideaal voor schoolgaande kinderen.
Typische struikelblokken bij avondrituelen voor kinderen
Ondanks alle inspanningen van ouders verloopt niet altijd alles zoals gewenst. Je kind treuzelt, houdt zich niet aan afspraken, broers en zussen maken ruzie, enzovoort. Dat gebeurt nu eenmaal en dat is helemaal niet erg – probeer je er niet door te laten opjagen. Als je rustig blijft en leert hoe je terugkerende problemen kunt oplossen, staat niets een ontspannen avond nog in de weg.
Typische problemen in de avondroutine
Avondrituelen voor kinderen ondersteunen met hulpmiddelen
Elk kind leert anders. Dat geldt zowel voor gewoontes als voor school. Om je kind te helpen, kun je verschillende hulpmiddelen voor het avondritueel uitproberen. Wat precies voor jou en je kind werkt, kunnen jullie samen ontdekken. Sommige kinderen hebben extra ondersteuning nodig, terwijl andere gewoontes juist vanzelf oppikken. Test deze hulpmiddelen het beste op een speelse manier:
- Routinekaarten: visuele hulpmiddelen zijn ook voor kleine kinderen zeer geschikt. Maak kaarten met magneten of klittenband voor elke taak – zo kan je kind na elke stap een kaart verplaatsen en direct zien wat het al heeft gedaan. Ook een soort lesrooster om af te vinken of een grote poster zijn goede mogelijkheden.
- Muziek: zoek samen een geschikt liedje uit voor de verschillende onderdelen van het avondritueel van je kind. De muziek dient als geheugensteuntje en kan ook onaangename taken goed overbruggen.
- Beloningssystemen: bepaalde dingen, zoals 's avonds tanden poetsen, staan niet ter discussie. Maar je kunt ook optionele taken in de routine opnemen waarvoor je kind punten of sterren krijgt. Als je kind er tien heeft verzameld, volgt een kleine verrassing. Afhankelijk van de leeftijd en interesses zijn een paar stickers, een ijsje of iets dergelijks geschikt.
- Tijdsaanduiding: niet alle kinderen vinden het gemakkelijk om tijdsbesef te ontwikkelen. Zandlopers, timers of samen tellen kunnen je kind helpen om de duur van een taak in te schatten.
- Uitdagingen: vooral voor kinderen die hun avondritueel niet graag uitvoeren, kunnen kleine uitdagingen nuttig zijn. Wie ruimt het snelste de tafel af, wie heeft sneller de schoolboeken voor morgen bij elkaar gezocht? Zorg ervoor dat het eerlijk blijft en dat je kinderen niet te competitief worden.
Ook met je eigen gedrag kun je je kind goed ondersteunen. Het allerbelangrijkste daarbij zijn geduld en welwillendheid. Probeer begrip voor je kind op te brengen, ook als je geïrriteerd bent en dingen niet gaan zoals je zou willen. Consequent zijn is daarbij ook belangrijk: zo leert je kind grenzen kennen en ontwikkelt het vaste gewoontes. Dat helpt jullie allemaal op de lange termijn.
En tot slot: blijf ontspannen. Als je kinderen eens wat later naar bed gaan of zonder te douchen, is dat nog lang geen ramp. Pas het avondritueel aan als je ziek bent, meer stress dan anders hebt of als er een andere goede reden voor is. Een avondritueel voor kinderen staat immers niet in steen gebeiteld.
Veelgestelde vragen over avondrituelen voor kinderen
Quellen & Bronnen
Hale, L., & Guan, S. (2015). Screen time and sleep among school-aged children and adolescents: A systematic literature review. Sleep Medicine Reviews, 21, 50–58. https://doi.org/10.1016/j.smrv.2014.07.007
Mindell, J. A., Telofski, L. S., Wiegand, B., & Kurtz, E. S. (2009). A nightly bedtime routine: impact on sleep in young children and maternal mood. Sleep, 32(5), 599–606. https://doi.org/10.1093/sleep/32.5.599
Mindell, J. A., Li, A. M., Sadeh, A., Kwon, R., & Goh, D. Y. (2015). Bedtime routines for young children: A dose-dependent association with sleep outcomes. Sleep, 38(5), 717–722. https://doi.org/10.5665/sleep.4662