Mijn kind wil niet slapen: zo begrijp je de oorzaken en geniet je van een rustige nacht
Ligt je kind 's avonds nog uren wakker? Slaapproblemen bij kinderen komen vaker voor dan je denkt en kunnen verschillende oorzaken hebben. In dit artikel lees je waarom kinderen van verschillende leeftijden niet willen slapen of moeite hebben met in slaap vallen. Daarnaast krijg je beproefde slaaptips voor kinderen, waarmee het hele gezin weer rustig slaapt.
Waarom valt mijn kind 's avonds niet in slaap? De meest voorkomende redenen
Als kinderen niet kunnen of willen slapen, zit daar meestal meer achter – afhankelijk van hun leeftijd, temperament en ontwikkelingsfase. Allereerst is het belangrijk om het verschil tussen 'niet willen' en 'niet kunnen' te begrijpen: sommige kinderen weigeren te slapen, omdat ze niets willen missen of niet doorhebben dat ze moe zijn. Anderen kunnen ondanks vermoeidheid gewoonweg niet in slaap komen – om heel verschillende redenen. We gaan nader bekijken waarom dat zo is en hoe ouders kunnen helpen.
Veelvoorkomende oorzaken van slaapstoornissen bij peuters en oudere kinderen:
- Ongunstige slaapgewoontes: als je kind gewend is om met een ouder erbij in slaap te vallen, kan het lastig zijn om dat alleen te doen.
- Scheidingsangst: de angst om van de ouders gescheiden te worden, is vooral bij kleine kinderen een veelvoorkomende reden om niet in slaap te vallen. Naar bed gaan betekent een scheiding die hen wakker houdt.
- Ontwikkelingsfasen: ook spannende mijlpalen zoals kruipen, leren lopen of de eerste dag op het kinderdagverblijf kunnen ertoe leiden dat peuters niet willen slapen of 's nachts vaker wakker worden. Hun hersenen verwerken dan de nieuwe indrukken.
- Magische fase en angsten: tussen de leeftijd van drie tot zes jaar ontwikkelen veel kinderen een levendige fantasie. Vaak spelen angsten voor monsters, heksen of het donker hierbij een rol. Als gevolg hiervan slaap je kind 's avonds misschien niet, omdat het bang is. Daarnaast komen nachtmerries veel voor op deze leeftijd. Ook de angst voor nachtmerries kan ervoor zorgen dat je kind niet durft te slapen.
- Overprikkeling: Een drukke dag zonder rustmomenten kan ervoor zorgen dat je kind 's avonds niet tot rust komt.
Goede nachtrust
voor het gezin.
Je kind wil niet slapen – afhankelijk van de leeftijd om verschillende redenen
De oorzaken van slaapstoornissen bij kinderen hangen vaak samen met de ontwikkeling op die leeftijd. Elk kind is anders, maar aan de hand van bepaalde signalen kun je toch begrijpen wat er in het kind omgaat.
Als een kindvan twee neit wil slapen
Dat een kind van twee jaar niet wil slapen, komt vaak door de ontwikkeling. Op deze leeftijd maken veel kinderen de zogenaamde slaapregressie door. tweejarigen willen vaak niet slapen, omdat ze juist grote ontwikkelingssprongen maken: taalverwerving, autonomieontwikkeling en nieuwe motorische vaardigheden houden de hersenen bezig.
Meestal hebben kinderen van deze leeftijd nog een middagdutje nodig. Als ze dat niet krijgen, zijn ze 's avonds oververmoeid. Paradoxaal genoeg vallen ze dan meestal slechter in slaap, omdat ze overprikkeld zijn.
Als een kind van drie niet wil slapen
Bij een driejarige die niet wil slapen, draait het vaak om het naar bed gaan zelf. Op deze leeftijd begint de magische fase waarin fantasie en werkelijkheid in elkaar overvloeien: monsters onder het bed of spoken in de kast worden plotseling echt.
Tegelijkertijd testen kinderen van drie jaar grenzen uit en proberen ze hun omgeving te controleren. In deze beginnende autonomie- of opstandigheidsfase willen ze mogelijk zelf bepalen wanneer ze naar bed gaan.
Als een kind van vier of vijf niet wil slapen
De autonomie-fase houdt ook bij vier- en vijfjarige kinderen nog aan. Als een kind van vier of vijf jaar niet wil slapen, is het echter al goed in staat om dit onder woorden te brengen. Dat helpt je om te begrijpen waarom je kind niet wil slapen of niet kan slapen, bijvoorbeeld omdat het bang is, nog bezig is met de afgelopen dag of gewoon wil testen hoelang het nog op mag blijven.
In deze fase helpt het om samen compromissen te vinden tussen de wensen en de gezondheidsbehoeften van je kind.
Als eenkind van zes of zeven niet wil slapen
Bij kinderen van zes of zeven jaar die niet willen slapen, kunnen de redenen ook buiten het gezin liggen: stress op school en prestatiedruk, sociale conflicten, te veel vrijetijdsactiviteiten of overmatig en niet op de leeftijd afgestemd mediagebruik kunnen ertoe leiden dat je kind overweldigd is en 's avonds niet tot rust kan komen. Met een basisschoolkind kun je hier al heel goed over praten en samen naar oplossingen zoeken.
Belangrijk: de meeste slaapstoornissen zijn leeftijdsgebonden en tijdelijk. Ingesleten gewoontes kunnen met wat tijd en doorzettingsvermogen weer worden veranderd. Met de juiste strategieën en een liefdevolle, maar consequente houding kun je samen met je kind rustigere nachten tegemoet zien.
Beproefde tips om kinderen in slaap te krijgen
Deze praktische tips helpen je kind om in slaap te vallen. Ze helpen ook om op lange termijn een gezonde slaaphygiëne te ontwikkelen, die ook voor volwassenen belangrijk is:
- Actieve dag met veel beweging
Kinderen die overdag voldoende bewegen – bij voorkeur buiten in het daglicht – zijn 's avonds vermoeider en vallen beter in slaap. Zorg voor actieve bewegingsfasen in de ochtend en vroege middag. Wilde spelletjes in de late namiddag kunnen er daarentegen toe leiden dat je kind meer tijd nodig heeft om in slaap te vallen.
- Gestructureerde dagindeling met vaste bedtijden
Vaste tijden voor middagslaapjes, het avondeten en naar bed gaan maken het slapengaan een stuk gemakkelijker. Kinderen hebben structuur en regelmaat nodig in hun dagelijkse leven. Een vast ritme helpt het lichaam om zich in te stellen op het slapengaan.
- Rustige overgangsfase voor het slapengaan
Het laatste uur voor het slapengaan kan het beste rustig worden doorgebracht. Schakel de schermen van televisie, tablet of smartphone minstens een uur van tevoren uit, omdat het blauwe licht de aanmaak van melatonine remt. Rustige bezigheden zoals schilderen of puzzelen, maar ook samen prentenboeken bekijken helpen kinderen om hun lichaam en hersenen tot rust te brengen.
- Ontspannende slaaprituelen
Een vast slaapritueel vanaf jonge leeftijd geeft aan: nu is het tijd om tot rust te komen. Dat kan een voorgelezen verhaaltje voor het slapengaan zijn, samen een liedje zingen of een korte massage. Belangrijk: het slaapritueel mag niet te lang duren (ca. 15-30 minuten) en werkt het beste als het altijd op dezelfde manier verloopt.
- De optimale slaapomgeving creëren
De kinderkamer moet om te slapen donker, rustig en koel zijn (ca. 18 °C). Een klein nachtlampje kan kinderen vanaf drie jaar de angst voor het volledige donker wegnemen. Het favoriete knuffeldier of een knuffeldoekje geeft een gevoel van veiligheid.
- Stapsgewijs zelfstandigheid bevorderen
Als je kind niet zonder jou in slaap wilt vallen, kan het helpen om je aanwezigheid geleidelijk aan te verminderen. Ga bijvoorbeeld eerst naast het bed zitten tot je kind bijna in slaap is gevallen en ga elke avond een beetje verder weg zitten. Zo leert je kind zelfstandig in slaap te vallen. Het is belangrijk om consequent te blijven, maar tegelijkertijd liefdevol en geduldig. Kinderen hebben het gevoel nodig dat ze veilig en geborgen zijn, ook als mama of papa niet direct naast hen zitten.
- Angsten serieus nemen en oplossingen vinden
Als je kind niet slaapt, spelen angsten vaak een rol. In plaats van rationeel uit te leggen dat er geen monsters bestaan, kun je samen naar oplossingen zoeken: een 'monsterspray' (water met lavendel), een knuffel die zorgen wegneemt of een droomvanger kunnen helpen.
- Tip om kinderen van tien tot twaalf jaar in slaap te krijgen: een gespreksritueel
Vooral voor oudere kinderen kan het nuttig zijn om elke avond een bepaald tijdstip te reserveren waarop ze kunnen praten over hun ervaringen en eventuele zorgen. Zo hoeven ze deze niet mee te nemen naar bed, waar piekeren hen de slaap zou kunnen ontnemen.
Ontspanningstechnieken en slaapmiddelen die geschikt zijn voor de leeftijd
Met beproefde, maar eenvoudige middelen kun je ervoor zorgen dat je kind beter in slaap valt. Het mooie daarvan is: ontspanningstechnieken en het bewust 'afkoelen' na een stressvolle dag zullen jou waarschijnlijk ook goed doen.
Ademhalings- en lichaamsoefeningen
- Ademhalingsoefeningen: samen langzaam en diep ademhalen kalmeert en helpt om de dag los te laten.
- Progressieve spierontspanning: bij progressieve spierontspanning worden verschillende spiergroepen achtereenvolgens aangespannen en weer ontspannen. Dit vermindert stress en maakt moe. Deze methode is geschikt voor kinderen vanaf ongeveer vijf jaar.
- Lichte rekoefeningen of kinderyoga: speelse bewegingen zoals 'slapende kat' of 'rustige boom' bevorderen lichaamsbewustzijn en ontspanning.
Kalmerende zintuiglijke prikkels
- Zachte massage: een korte rug- of voetmassage voor het slapengaan werkt kalmerend, geeft een gevoel van geborgenheid en bevordert de afgifte van het 'knuffelhormoon' oxytocine.
- Rustgevende muziek of slaapverhaaltjes: rustige melodieën of zacht vertelde verhalen helpen bij het in slaap vallen.
- Knuffel of favoriete dekbed: vertrouwde voorwerpen geven een gevoel van veiligheid en hebben een ontspannend effect, vooral bij jongere kinderen.
Mentale en emotionele ontspanning
- Fantasiereizen: Begeleide korte verhalen of visualisaties helpen kinderen om zich te concentreren op positieve beelden en tot rust te komen.
- Aandacht door lichaamsbewustzijn: kinderen voelen bewust hoe ze liggen of hoe hun dekbed aanvoelt. Dat leidt hen af van piekeren.
- Dagelijkse dankbaarheidsronde: samen kunnen jullie drie mooie ervaringen van de dag noemen. Dat versterkt het gevoel van welzijn en vermindert spanningen.
Onze tip: ontdek de BLACKROLL-slaapcollectie en het ergonomische kinderkussen. Deze kunnen bijdragen aan ontspanning, regeneratie en een meer rustgevende slaap. Slaap is de basis voor prestaties, balans en welzijn – voor jou en je kind!
Wanneer moet je medisch advies inwinnen?
Als je kind vaak slecht in slaap valt, steeds meer moeite heeft om door te slapen of overdag steeds moe of onoplettend en overmatig onrustig is, raden we aan om naar een kinderarts te gaan. Die kan onderzoeken of je kind een slaapstoornis heeft die behandeld moet worden.
Waarschuwingssignalen die je medisch moet laten onderzoeken:
- Aanhoudende problemen met in slaap vallen gedurende meerdere weken
- Overmatige bewegingsdrang van de benen na het liggen
- Hevig snurken of ademhalingsonderbrekingen tijdens de slaap (zonder infectie)
- Extreme vermoeidheid overdag ondanks voldoende slaap
- Onoplettendheid en overmatige rusteloosheid overdag
- Slaapwandelen (gevaar voor verwondingen) of nachtmerries
- Vaak terugkerende nachtmerries
- Nachtelijke buikpijn en brandend maagzuur (reflux)
- Aanvallen tijdens de slaap
- Slaapproblemen die een enorme belasting vormen voor de ontwikkeling of het gezinsleven
Kinderartsen kunnen jou en je kind indien nodig ook doorverwijzen naar slaapartsen of gespecialiseerde adviescentra.
Je kind wil niet slapen? Veelgestelde vragen
Studies & Bronnen
Iglowstein, I., Jenni, O. G., Molinari, L., & Largo, R. H. (2003). Sleep Duration From Infancy to Adolescence: Reference Values and Generational Trends. Pediatrics, 111(2), 302–307. https://doi.org/10.1542/peds.111.2.302.
Mindell, J. A., Kuhn, B., Lewin, D. S., Meltzer, L. J., & Sadeh, A. (2006). Behavioral treatment of bedtime problems and night wakings in infants and young children. Sleep, 29(10), 1263–1276. https://doi.org/10.1093/sleep/29.10.1263
Schlarb, A. A., Liddle, C. C. J., & Hautzinger, M. (2011). Sleep problems in German children and adolescents: A self-report survey. Child Psychiatry and Human Development, 42(5), 593–605.