Je kind woelt 's nachts heen en weer, wordt vaak wakker of lijkt 's ochtends uitgeput? Als ouder wil je het beste voor je kind – en een goede nachtrust is de basis voor een gezonde ontwikkeling, concentratie en welzijn. Maar wat gebeurt er eigenlijk 's nachts in het lichaam van je kind? En waarom slapen kinderen anders dan volwassenen?
Het antwoord ligt in de slaapfases, die in de loop van de kindertijd aanzienlijk veranderen. Hier vind je alle belangrijke informatie over de verschillende slaapfases van kinderen, hoe deze zich ontwikkelen en wat je kunt doen om de slaap van je kind optimaal te ondersteunen.
Overzicht van verschillende slaapfases van kinderen
Overzicht van verschillende slaapfases van kinderen
Voor zowel volwassenen als kinderen geldt: onze slaap is geen uniforme toestand, maar doorloopt verschillende fases die zich in een cyclus herhalen. De slaapfases verschillen in hoe diep we slapen, of beter gezegd, hoe gemakkelijk we wakker kunnen worden en hoe actief ons lichaam in die tijd is.
Sluimerfase (N1)
De sluimerfase is de overgang van wakker zijn naar slapen. Deze fase duurt slechts enkele minuten. De spieren ontspannen zich, de ademhaling wordt rustiger. In deze fase kan je kind nog gemakkelijk worden gewekt. Een klein geluidje of een aanraking kan het alweer wakker maken.
Lichte slaap (N2)
De lichte slaap beslaat het grootste deel van de nacht. Hier begint het lichaam echt tot rust te komen. De hartslag vertraagt en de lichaamstemperatuur daalt licht. Bovendien worden nieuwe ervaringen opgeslagen in het geheugen tijdens de lichte slaap. Dit proces van opslag wordt consolidatie genoemd. Uit deze slaapfase is je kind moeilijker wakker te maken dan uit de sluimerfase.
Diepe slaap (N3)
De diepe slaap is de rustgevendste fase van de nacht. In deze fase is je kind het moeilijkst wakker te maken. Het lichaam herstelt zich, cellen worden gerepareerd, het immuunsysteem werkt en het groeihormoon (somatropine) wordt afgegeven.
Ook tijdens de diepe slaap vindt er consolidatie plaats. Er wordt onderscheid gemaakt tussen het declaratieve geheugen, dat betrekking heeft op feiten en beleefde gebeurtenissen, en het procedurele geheugen, waarin vooral motorische vaardigheden worden verwerkt en opgeslagen. Er kan echter niet eenduidig worden vastgesteld welke slaapfase verantwoordelijk is voor welk type geheugen. Voor de consolidatie van het geheugen zijn ook de overgangen tussen de afzonderlijke slaapfases relevant.
De diepe slaap is vooral in de eerste helft van de nacht het sterkst aanwezig. Daarom is het belangrijk dat je kind de eerste helft van de nacht zo ongestoord mogelijk kan doorslapen.
Overigens: de slaapfases N1 tot N3 worden ook wel de non-REM-slaap genoemd.
REM-slaap (droomfase)
REM staat voor ‘Rapid Eye Movement’, oftewel snelle oogbewegingen. De naam komt voort uit het feit dat de ogen tijdens deze fase snel heen en weer bewegen, hoewel de oogleden gesloten zijn. Tegelijkertijd zijn de spieren inactief.
De REM-slaap wordt ook wel de droomslaap genoemd, omdat in deze fase bijzonder intense, beeldende dromen voorkomen. Hoewel er ook tijdens de non-REM-slaap wordt gedroomd, zijn deze dromen veel abstracter dan de REM-dromen. Tijdens de REM-slaap zijn de hersenen zeer actief – bijna net zo actief als in de waaktoestand. Aangenomen wordt dat de REM-slaap door het stimuleren van nieuwe associaties bijdraagt aan creatieve probleemoplossing.
Hoe de slaapcyclus van kinderen verschilt
Een slaapcyclus bestaat bij kinderen en volwassenen uit verschillende slaapfases die we achtereenvolgens doorlopen: sluimerfase → lichte slaap → diepe slaap → REM-slaap. Daarna begint de cyclus opnieuw. Volwassenen doorlopen per nacht vier tot zes van dergelijke cycli, die elk 90 tot 110 minuten duren.
Bij kinderen is de slaapcyclus anders:
- Pasgeborenen (0-3 maanden): de slaapcycli duren 50 tot 60 minuten. Het aandeel REM-slaap is met ongeveer 50 procent aanzienlijk hoger dan bij oudere kinderen of volwassenen. De slaap is gelijkmatig verdeeld over de 24 uur van de dag. De afzonderlijke fases volgen elkaar in een gelijkmatig ritme op.
- Zuigelingen (3-12 maanden): de slaapcycli worden geleidelijk langer, tot meer dan 60 minuten. Het aandeel REM-slaap neemt continu af. Vanaf een leeftijd van ongeveer 6 maanden ontwikkelen kinderen 's nachts vaak al een langere slaapfase en doen ze nog kortere dutjes overdag.
- Peuters (1-3 jaar): de slaapcycli duren 60 tot 90 minuten. De slaaparchitectuur wordt steeds volwassener en gaat steeds meer lijken op die van volwassenen, met diepe slaapfases in de eerste helft van de slaap, en meer lichte slaap en REM-slaap in de tweede helft.
- Kinderen vanaf 4 jaar: de slaapcycli komen met 90 tot 110 minuten steeds meer in de buurt van die van volwassenen.
Beter slapen
voor het hele gezin
Waarom het belangrijk is om iets over de slaapcycli van kinderen te weten
Tussen de afzonderlijke slaapcycli zijn er korte wakkere fases of fases waarin je kind gemakkelijker wakker wordt. Dat is volkomen normaal. Veel ouders raken ongerust als hun kind 's nachts even wakker wordt, maar dat hoort bij de natuurlijke slaaparchitectuur. Het is belangrijk dat je kind leert om zelf weer in slaap te vallen en om probleemloos door te slapen.
Slaapfases naar leeftijd: zo ontwikkelt de slaap van je kind zich
De slaapfases en de slaapstructuur veranderen aanzienlijk tijdens de kindertijd. Hier vind je gedetailleerde informatie per leeftijdsgroep:
slaapfases per leeftijdgroep
Zo ondersteun je de slaapfases van je kind optimaal
Nu weet je hoe de slaapfases van je kind werken. Maar hoe kun je als ouder actief bijdragen aan een betere nachtrust voor je kind? Hier zijn de belangrijkste tips:
Hier de belangrijkste tips
Waarom is slaap zo belangrijk voor de ontwikkeling van je kind?
Slaap is veel meer dan alleen een rustpauze. Vooral bij kinderen vervult slaap essentiële functies die verder gaan dan louter ontspanning. Volgens de Hersenstichting is slaap van fundamenteel belang voor de ontwikkeling van neurale structuren in de hersenen. Dat betekent dat terwijl je kind slaapt, de hersenen op volle toeren werken.
De belangrijkste functies van slaap bij kinderen:
- Groei en lichamelijke ontwikkeling: tijdens de diepe slaap wordt het groeihormoon afgegeven. Zonder voldoende diepe slaap kan de groei van je kind worden belemmerd.
- Geheugenvorming en leren: informatie en indrukken die overdag worden opgenomen, worden 's nachts in de hersenen verwerkt en naar het langetermijngeheugen overgebracht. Dat betekent dat je kind tijdens het slapen leert.
- Emotionele regulering: kinderen die voldoende slapen, kunnen hun emoties beter reguleren. Slaaptekort leidt daarentegen vaak tot prikkelbaarheid, concentratieproblemen en stemmingswisselingen.
- Immuunsysteem: tijdens de slaap herstelt het immuunsysteem zich. Kinderen die goed slapen, zijn minder vatbaar voor infecties.
Als we kijken naar de ontwikkeling van de slaap in de loop van het leven, valt het volgende op: hoe jonger iemand is, hoe meer hij of zij slaapt. Dat is geen toeval – kinderen hebben meer slaap nodig, omdat hun lichaam en hersenen nog in ontwikkeling zijn.
