Later naar school, betere resultaten?

Eén voordeel voor pubers die later naar school gaan is duidelijk: ze kunnen 's ochtends langer slapen en zo aan hun slaapbehoefte voldoen. Een meta-analyse, waarin 37 wetenschappelijke studies zijn geëvalueerd, bevestigt: latere schooltijden verlengen de slaapduur van jongeren aanzienlijk en verminderen de zogenaamde 'sociale jetlag', dat wil zeggen de discrepantie tussen de biologische klok en sociale verplichtingen zoals schooltijden.

Voor basisschoolkinderen betekent meer slaap:

• betere groei en lichamelijke ontwikkeling
• sterker immuunsysteem (minder infecties)
• betere emotionele regulering
• meer energie voor het dagelijkse schoolleven

Bij middelbare scholieren komt daar nog bij:

• minder angst en depressie
• lager risico op overgewicht en hoge bloeddruk
• beter humeur en minder prikkelbaarheid
• verbeterde chronotype-compensatie (minder strijd tegen de biologische klok)

Of het nu op de basisschool is of in de derde: wie goed uitgeslapen is, kan zich beter concentreren, informatie sneller opnemen en het geleerde langdurig onthouden. Onderzoek toont aan dat pubers die later naar school gaan betere cijfers halen. De hersenen hebben slaap nodig om het geleerde te verwerken en op te slaan in het langetermijngeheugen. Basisschoolkinderen die moe in de klas zitten, kunnen het geleerde van de vorige dag niet optimaal opslaan. Middelbare scholieren in de pubertijd bevinden zich biologisch gezien nog in diepe slaap tijdens het eerste lesuur. Leren is op dat moment bijzonder ineffectief.

Uitgeslapen kinderen zijn 's ochtends gemotiveerder en beter op tijd. De ervaring leert dat scholen die later beginnen, minder verzuim en te laat komen registreren. Kinderen die niet oververmoeid zijn, worden minder vaak ziek en missen minder lessen.

Ken je dat? Hectisch wakker worden, chagrijnige kinderen aan de ontbijttafel, discussies over wat ze aan moeten trekken – en uiteindelijk rent iedereen gestrest het huis uit. Als kinderen later naar school gaan, wordt deze ochtendspits een stuk minder stressvol. De kinderen worden uitgerust wakker, jullie kunnen rustig samen ontbijten en de dag begint voor het hele gezin een stuk relaxter. Minder stress in de ochtend betekent ook: een beter humeur voor de rest van de dag – voor jou en voor je kinderen.

Het meest voorkomende argument tegen een later begin van de schooldag: veel ouders moeten om 8 uur of eerder op hun werk zijn. Als de school pas om 9 uur begint, ontstaat er een opvangprobleem. Voor alleenstaande ouders of gezinnen zonder grootouders in de buurt kan dit een echt probleem vormen, vooral voor ouders van basisschoolkinderen die niet alleen thuis kunnen blijven. De kinderen zouden naar de opvang moeten, wat extra kosten met zich meebrengt. Bij jongeren vanaf 12 of 13 jaar is de zelfstandigheid groter en valt dit argument weg.

Later naar school gaan betekent ook dat de school later uit is. Dat kan de tijd voor hobby's, sport, muzieklessen of afspraken met vrienden beperken. En voor jongeren met een bijbaantje wordt de planning wel erg krap.

Als het begin van de schooldag samenvalt met de gebruikelijke spitsuren, kan dit leiden tot overvolle bussen en treinen. Leerlingen zouden het openbaar vervoer moeten delen met forenzen: tijdens de spits is dat voor kinderen niet altijd prettig.

Een veelgehoord tegenargument: kinderen en jongeren zouden bij een later schoolbegin gewoon later naar bed gaan waardoor het slaaptekort zou blijven bestaan. Onderzoek toont echter aan dat kinderen niet automatisch later naar bed gaan. Als pubers later naar school gaan, sluit dit beter aan bij hun natuurlijke ritme: ze slapen 's ochtends langer, maar gaan 's avonds gewoon op tijd naar bed.

Een later begin van de schooldag kan het schoolleven op de middelbare school aanzienlijk veranderen. Voor leraren betekent dit dat ze 's middags vaker op school aanwezig moeten zijn. Voor velen is dit een uitdaging, omdat ze hun dagindeling hierop moeten aanpassen.

Slaapdeskundigen raden aan om niet voor 8.30 uur met school te beginnen – idealiter om 9.00 uur. Een verschuiving van slechts 20 tot 30 minuten kan al meetbare positieve effecten hebben op de concentratie en het welzijn. Het later beginnen van de schooldag wordt aanbevolen voor leerlingen vanaf de 3e klas van de middelbare school.

Beide leeftijdsgroepen worden getroffen, maar om verschillende redenen. Basisschoolkinderen hebben veel slaap nodig (10 tot 11 uur) en zijn vaak chronisch vermoeid door vroege schooltijden en vooral door te late bedtijden. Bij middelbare scholieren verschuift het biologische ritme naar achteren: ze worden 's avonds later moe en hebben 's ochtends meer slaap nodig. Later naar school gaan werkt voor pubers dan ook aantoonbaar beter.

Wetenschappelijke studies tonen aan dat latere schooltijden de slaapduur van jongeren aanzienlijk verlengen. Zelfs een verschuiving van 20 tot 30 minuten heeft al een meetbaar positief effect. Je kind kan langer slapen, is uitgerust en de 'sociale jetlag' – het verschil tussen de interne klok en de schooltijden – wordt verminderd.

Ook zonder officiële wijziging van het begin van de schooldag kun je veel bereiken: zorg voor een consequente slaaphygiëne met vaste bedtijden, een donkere en koele slaapkamer en een rustgevende avondroutine. Beperk de schermtijd voor het slapengaan en zorg voor een ergonomische slaapomgeving. Tegelijkertijd is het de moeite waard om dit onderwerp aan te kaarten tijdens ouderavonden.

Ja, er zijn enkele middelbare scholen die experimenteren met flexibele begintijden. Het bekendste voorbeeld is het Jacob van Liesveldt College in Hellevoetsluis, waar de lessen al een flink aantal jaren om 9.00 uur beginnen in plaats van 8.20 uur.